اثربخشی توانبخشی شناختی بر هیجان‌های‌ تحصیلی و اشتیاق تحصیلی دانش‌آموزان با ناتوانی یادگیری خاص

نوع مقاله : مقاله علمی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد مشاوره توانبخشی، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران.

2 استادیار روانشناسی سلامت، گروه پرستاری و مامایی، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران.

10.22111/jeps.2024.50046.5843

چکیده

دشواری در هیجان‌های تحصیلی مطلوب و اشتیاق تحصیلی کاهش یافته در دانش‌آموزان مبتلا به ناتوانی یادگیری خاص، چالش­ متداولی هستند که نیاز به توجه فزاینده­ای دارند و پژوهش درباره راه حل­های مؤثر، ضرورتی انکار ناپذیر است. هدف پژوهش حاضر تعیین اثربخشی توانبخشی شناختی بر هیجان‌‌های تحصیلی و اشتیاق تحصیلی دانش‌آموزان با ناتوانی یادگیری خاص بود. روش پژوهش نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون- پس‌آزمون با گروه گواه بود. جامعه‌ی آماری پژوهش شامل کلیه دانش‌آموزان مقطع متوسطه (هفتم تا نهم) مراجعه کننده به مرکز تخصصی وابسته به آموزش و پرورش شهر رشت در سال تحصیلی 1403 تا 1402 بود. از بین جامعه‌ی آماری با استفاده از روش نمونه­گیری در دسترس تعداد 30 دانش‌آموزان با ناتوانی یادگیری خاص (15 نفر گروه آزمایش و 15 نفر گروه گواه) انتخاب و به عنوان پیش آزمون پرسشنامه­های هیجان­های تحصیلی (پکران و همکاران، 2005) و اشتیاق تحصیلی (فردریکز و همکاران، 2004) را تکمیل کردند. سپس گروه آزمایش طی 12 جلسه 60 دقیقه ای یک دو بار در هفته تحت توانبخشی شناختی (کاپیتان لاگ، 2020) قرار گرفتند درحالی که در مورد گروه گواه مداخله­ای اجرا نشد؛ سپس هر دو گروه مورد پس آزمون قرار گرفتند. داده­های به دست آمده با استفاده از تحلیل کوواریانس تک متغیری و چندمتغیری مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. یافته­های پژوهش نشان داد توانبخشی شناختی بر بهبود هیجان‌های مثبت تحصیلی دانش‌آموزان با ناتوانی یادگیری خاص موثر است (01/0P<). همینطور، توانبخشی شناختی بر کاهش هیجان‌های منفی تحصیلی دانش‌آموزان با ناتوانی یادگیری خاص موثر است (01/0P<). همچنین، توانبخشی شناختی بر بهبود اشتیاق تحصیلی دانش‌آموزان با ناتوانی یادگیری خاص موثر است (01/0P<). این نتایج، کاربردهای بالینی مستقیم و ضمنی مهم مداخله توانبخشی شناختی در زمینه بهبود هیجان‌های تحصیلی و اشتیاق تحصیلی دانش‌آموزان با ناتوانی یادگیری خاص را نمایان می­سازد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Effectiveness of Cognitive Rehabilitation on Improving Academic Eemotions and Academic engagement of Students with Special Learning Disabilities in Girls' Secondary Period Schools in Rasht city

نویسندگان [English]

  • Seyedeh Zari Noori 1
  • Seyedeh Maryam Mousavi 2
1 M.A in Rehabilitation Counseling, Rasht Branch, Islamic Azad University, Rasht, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Nursing and Midwifery, Rasht Branch, Islamic Azad University, Rasht, Iran.
چکیده [English]

Difficulty in achieving desired academic emotions and reduced academic enthusiasm in students with specific learning disabilities are common challenges that require increasing attention, and research on effective solutions is an undeniable necessity. The aim of the present study was to determine the effectiveness of cognitive rehabilitation on academic emotions and academic enthusiasm in students with specific learning disabilities. The research method was a quasi-experimental study with a pre-test-post-test design with a control group. The statistical population of the study included all secondary school students (seventh to ninth grades) referred to a specialized center affiliated with the Education Department of Rasht in the academic year 2023 to 2024. From the statistical population, 30 students with specific learning disabilities (15 in the experimental group and 15 in the control group) were selected using the convenience sampling method and completed the Academic Emotions (Pekran et al., 2005) and Academic Enthusiasm (Fredericks et al., 2004) questionnaires as a pre-test. Then, the experimental group underwent cognitive rehabilitation (Captain Log, 2020) for 12 60-minute sessions once or twice a week, while the control group did not receive any intervention; then, both groups were post-tested. The obtained data were analyzed using univariate and multivariate analysis of covariance. The research findings showed that cognitive rehabilitation is effective in improving positive academic emotions in students with specific learning disabilities (P<0.01). Similarly, cognitive rehabilitation is effective in reducing negative academic emotions in students with specific learning disabilities (P<0.01). Also, cognitive rehabilitation is effective in improving academic enthusiasm in students with specific learning disabilities (P<0.01). These results demonstrate important direct and indirect clinical applications of cognitive rehabilitation intervention in improving academic emotions and academic enthusiasm in students with specific learning disabilities.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Cognitive Rehabilitation
  • Academic Eemotions
  • Academic engagement
  • Special Learning Disabilities

مراجع

احمدی، شهناز؛ شیخ الاسلامی، علی و نخستین گلدوست، اصغر. (1402). مقایسه اثربخشی آموزش مهارت های ابراز وجود و راهبردهای خودنظارتی بر خودکارآمدی تحصیلی دانش آموزان با ناتوانی یادگیری. فصلنامه ناتوانی‌های یادگیری، 13(2)، 17-6. https://jld.uma.ac.ir/article_2774.html
آقایی، سیده سارا. (1401). اثربخشی روش­های توانبخشی شناختی حافظه کاری کلامی و دیداری-فضایی بر بهبود عملکرد دانش آموزان دارای اختلال یادگیری ریاضی. رساله دکتری تخصصی روانشناسی، دانشگاه الزهرا (س).
پناهی، غلامحسن؛ اردونی، طیبه؛ و کاظمی، سجاد. (1402). تاثیر اشتیاق تحصیلی بر امید تحصیلی از طریق نقش میانجی خوش بینی تحصیلی در دانش آموزان. مطالعات روانشناسی تربیتی، 20(50)، 33-20. https://jeps.usb.ac.ir/article_7822.html
تموک، فاطمه؛ عطادخت، اکبر؛ و قربان­جهرمی، رضا. (1401). اثربخشی توانبخشی شناختی مبتنی بر رایانه بر انگیزش تحصیلی و هیجان تحصیلی دانش آموزان دختر متوسطه اول. مجله دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، 65(4)، 1891-1900. https://mjms.mums.ac.ir/article_21952.html
تموک، فاطمه؛ عطادخت، اکبر؛ و قربان­جهرمی، رضا. (1402). اثربخشی توانبخشی شناختی رایانه‌ای بر فرسودگی تحصیلی و عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان. راهبردهای شناختی در یادگیری، 11(20)، 123-141. https://asj.basu.ac.ir/article_5176.html
دلاور، علی. (1401). روش تحقیق در روان شناسی و علوم تربیتی. ویراست پنجم، تهران: ویرایش.
سپهریان آذر، فیروزه و اقبالی، امجد. (1394). رابطه‌ سبک‌های یادگیری کلب و هیجان‌های مثبت و منفی تحصیلی با یادگیری خودگردان. فصلنامه پژوهش در یادگیری آموزشگاهی و مجازی، 2(8)، 30-17. https://jld.uma.ac.ir/article_1808.html
سروریان، زهرا؛ روشن چسلی، رسول؛ نائینیان، محمدرضا؛ فراهانی، حجت­اله؛ یعقوب­نژاد، ساجد. (1403). اثربخشی توان‌بخشی شناختی بر توجه و بازداری پاسخ دانش آموزان نارسانویس. مجله علوم روانشناختی، ۲۳(۱۳۶)، ۷۸۴-۷۶۷. URL: http://psychologicalscience.ir/article-1-1922-fa.html
سفری وصال، مروارید؛ نظری، محمد علی؛ بافنده قراملکی، حسن. (1402). اثربخشی توانبخشی شناختی بر عملکرد توجه، بازداری پاسخ و درک کلامی کودکان با اختلال یادگیری ریاضی. مجله علوم روانشناختی، 22(۱۲۴)، ۷۶۰-۷۴۳. doi:10.52547/JPS.22.124.743
شیخ الاسلامی، علی و کریمیان‌پور، غفار. (1397). پیش بینی اشتیاق تحصیلی دانش آموزان براساس حمایت تحصیلی و جو روانی- اجتماعی کلاس. نشریه راهبردهای شناختی در یادگیری، 10، 111-95. https://asj.basu.ac.ir/article_2354.html
شیخ الاسلامی، علی؛ رضایی شریف، علی و ترابی، سیده نغمه. (1400). نقش ادراک از محیط کلاس، خوش بینی تحصیلی و هیجان های تحصیلی در پیش بینی پیوند با مدرسه دانش آموزان دختر. فصلنامه پژوهش‌ در نظام‌های آموزشی، 52، 57-46. https://www.jiera.ir/article_131167.html
صالحی، محب؛ پورآقا رودبرده، فاطمه؛ و کافی، سید موسی     . (1392). تأثیر توانبخشی شناختی رایانه‌یار مبتنی بر حافظه فعال بر بهبود کارکردهای اجرایی دانش‌آموزان دارای اختلال یادگیری خاص. نشریه ناتوانی­های یادگیری، 3(13)، 32-45. https://jld.uma.ac.ir/article_2847.html
عاشوری، محمد. (1398). تاثیر برنامه توانبخشی شناختی مبتنی بر حافظه بر کارکردهای اجرایی و تنظیم شناختی هیجان دانش‌آموزان با آسیب شنوایی. روانشناسی افراد استثنایی، 9(34)، 197-217.  https://doi.org/10.22054/jpe.2019.42397.1994
عسگری، مریم؛ و احمدی فقیه، مریم. (1402). مقایسه اهمال­کاری، راهبردهای یادگیری و هیجان های تحصیلی در دانش آموزان عادی و دارای اختلال یادگیری. نشریه مطالعات مدیریت و رهبری در سازمان های آموزشی، 3(2)، 91 -104. https://sanad.iau.ir/journal/mlseojournal/Article/704459?jid=704459
فهامی، زهرا؛ نوروزی، قاسم؛ و فرامرزی، سالار. (1402). اثربخشی آموزش راهبردهای فرادرک مطلب بر عملکرد خواندن دانش آموزان با اختلال یادگیری خاص. نشریه راهبردهای شناختی در یادگیری، 25، 189 -209. 10.22084/J.PSYCHOGY.2023.26695.2499
مجرد، آرزو؛ صدری دمیرچی، اسماعیل؛ شیخ الاسلامی؛ رضایی شریف، علی و عباسی، محید. (1402). مقایسه اثربخشی روش تحریک الکتریکی مغز با جریان مستقیم (tDCS) و پروتکل توانبخشی شناختی کوتاه مدت بر بهبود علائم توهم و هذیان در سالمندان مبتلا به آلزایمر خفیف. نشریه روانشناسی شناختی، 11(3)، 15-1. URL: http://jcp.khu.ac.ir/article-1-3724-fa.html
محروقی، حمیدرضا؛ توزنده جانی، حسن؛ نجات، حمید؛ و باقرزاده گل مکانی، زهرا. (1400). مقایسه اثربخشی توان بخشی شناختی مبتنی بر تقویت توجه و توان بخشی شناختی مبتنی بر تقویت حافظه کاری بر تنظیم شناختی هیجان و سرعت پردازش اطلاعات دانش آموزان نارساخوان. نشریه عصب روانشناسی، 7(2)، 3-16.  https://doi.org/10.30473/clpsy.2020.52835.1544
محمدلو، مریم؛ ستوده اصل، نعمت؛ قرابنی، راهب؛ و طالع‌پسند، سیاوش. (1402). مقایسه اثربخشی توانبخشی شناختی و شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی بر بهبود انعطاف پذیری شناختی و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان دارای اختلال یادگیری خاص. فصلنامه ناتوانی‌های یادگیری، 12(4)، 82-66. 10.22098/JLD.2023.13566.2118
مرادی سیاه افشادی، محبوبه؛ و قمرانی، امیر. (1403). اشتیاق تحصیلی در دانش آموزان با و بدون اختلال نارسایی توجه/فزون جنبشی و اختلال یادگیری: آیا جنسیت مهم است؟. نشریه تعلیم و تربیت استثنایی، 24(179 )، 70 -81. URL: http://exceptionaleducation.ir/article-1-2647-fa.html
مومنی، اکبر. (1401). اثربخشی توانبخشی شناختی مبتنی بر ذهن آگاهی در افزایش کارکردهای اجرایی و کاهش مشکلات رفتاری کودکان دارای اختلال یادگیری خاص. پایان نامه کارشناسی ارشد روانشناسی، دانشگاه ایوان‌کی، دانشکده دانشکده علوم انسانی.
نجاریان، زکیه؛ واحدی، شهرام؛ هاشمی، تورج؛ و بدری­گرگری، رحیم. (1401). فراتحلیل اثربخشی آموزش شناختی مبتنی برحافظه فعال بر بهبود کارکردهای اجرایی کودکان دارای اختلال یادگیری ویژه با نارسایی ریاضی. فصلنامه روانشناسی تربیتی، 18(64)، 55 -83.  https://doi.org/10.22054/jep.2023.64329.3508
نظرزاده، سالار؛ فتح ابادی، جلیل؛ نجاتی، وحید؛ نظربلند، ندا؛ و صادقی فیروز آبادی، وحید. (1402). تاثیر توانبخشی شناختی مبتنی بر رایانه بر تنظیم شناختی هیجان و درک هیجان دانش آموزان با اختلال یادگیری خاص. فصلنامه روانشناسی شناختی، ۱۱(۱)، ۶۱-۷۵. URL: http://jcp.khu.ac.ir/article-1-3672-fa.html
Akyurek, G., Koca, R. B., & Gunal Gunser, R. (2024). Systematic review of current approaches to cognitive skills in children with dyslexia. Current Psychology, 24(16), 1-17. DOI:10.1007/s12144-023-05568-z
Alam, F. H., Atia, M. M., Hassan, R. A., & Rashed, N. I.  (2022). Effectiveness of Art Therapy on Aggressive Behavior and Self-Esteem Among Children with Learning Disorders. Egyptian Journal of Health Care, 13(2), 2080-2096. 10.21608/EJHC.2022.284878
Alsaluli, T. (2023). Examining the Effectiveness of Using Point-of-View Video Modeling on Mathematics Improvement in Students With Learning Disabilities in Saudi Arabia (Doctoral dissertation, Duquesne University).
American Psychiatric Association (2022). Diagnostic and statistical manual of mental disorders fifth edition text reviston (5th tr.). Arlington, VA: American Psychiatric Publishing.
Baltaduonienė, D., Kubilius, R., & Mingaila, S. (2018). Computer-based cognitive rehabilitation for cognitive functions after stroke. Česká a slovenská neurologie a neurochirurgie, 81(3), 269-277. DOI:10.14735/amcsnn2018269
Dashtipour, M., Taher, M., Vahedi, H., & Khanzadeh, A. A. H. (2024). The Effectiveness of Cognitive Rehabilitation on Improving Executive Functions, Performance and Attitude towards Reading in Children with Dyslexia. International Journal of Health Studies, 10(1), 49-59. DOI: https://doi.org/10.22100/ijhs.v10i1.1096
Di Giusto, V., Purpura, G., Zorzi, C. F., Blonda, R., Brazzoli, E., Meriggi, P., ... & Cavallini, A. (2023). Virtual reality rehabilitation program on executive functions of children with specific learning disorders: a pilot study. Frontiers in Psychology, 14, 1241860. DOI: 10.3389/fpsyg.2023.1241860
Fredericks J. A., Blumenfeld P. C., Paris A. H. (2004). School engagement: Potential of the concept, state of the evidence. Review of Educational Research, 74(1), 59–109. https://doi.org/10.3102/00346543074001059
Kington, A., Maulana, R., & Ko, J. (Eds.). (2023). Effective teaching: Measurements, antecedents, correlates, characteristics, and links with outcomes. Frontiers Media SA.
Lee, A. H., & Brown, E. (2022). Examining the effectiveness of trauma-focused cognitive behavioral therapy on children and adolescents' executive function. Child Abuse & Neglect, 126, 105516. DOI: 10.1016/j.chiabu.2022.105516
Li, C. H. E. N., Junyan, M. E. N. G., & Zhanguo, S. U. (2024). The effectiveness of movement-based cognitive rehabilitation on self-regulation and self-control of students with learning disabilities. Latin American Journal of Pharmacy: A Life Science Journal, 43(1), 161-169.
Lievore, R., Cardillo, R., & Mammarella, I. C. (2024). Let’s face it! The role of social anxiety and executive functions in recognizing others’ emotions from faces: Evidence from autism and specific learning disorders. Development and Psychopathology, 3(26), 1-13. DOI: 10.1017/S0954579424000038
Liu, F., Wang, X., & Izadpanah, S. (2023). The Comparison of the Efficiency of the Lecture Method and Flipped Classroom Instruction Method on EFL Students’ Academic Passion and Responsibility. SAGE Open, 13(2), 215-231. https://doi.org/10.1177/21582440231174355
Lombardi, E., Traficante, D., Bettoni, R., Offredi, I., Vernice, M., & Sarti, D. (2021). Comparison on well-being, engagement and perceived school climate in secondary school students with learning difficulties and specific learning disorders: An exploratory study. Behavioral Sciences, 11(7), 103-124. DOI: 10.3390/bs11070103
Marinelli, C. V., Nardacchione, G., Trotta, E., Di Fuccio, R., Palladino, P., Traetta, L., & Limone, P. (2023). The Effectiveness of Serious Games for Enhancing Literacy Skills in Children with Learning Disabilities or Difficulties: A Systematic Review. Applied Sciences, 13(7), 4512.‏ https://doi.org/10.3390/app13074512
Naimian, N., Hajebi, M. Z., & Nokani, M. (2022). Comparison of the efficacy of cognitive rehabilitation and neurofeedback on specific learning disorder among primary school children of Tehran, Iran. Journal of Basic Research in Medical Sciences, 9(2), 52-60. URL: http://jbrms.medilam.ac.ir/article-1-647-en.html
Pekrun, R., Goetz, T., Frenzel, A. C., Barchfeld, P., & Perry, R. P. (2011). Measuring emotions in students’ learning and performance: The Achievement Emotions Questionnaire (AEQ). Contemporary educational psychology, 36(1), 36-48. https://doi.org/10.1016/j.cedpsych.2010.10.002
Pekrun, R., Lichtenfeld, S., Marsh, H. W., Murayama, K., & Goetz, T. (2017). Achievement emotions and academic performance: Longitudinal models of reciprocal effects. Child development, 88(5), 1653-1670. DOI: 10.1111/cdev.12704
Rice, M., & Gilson, C. B. (2023). Dyslexia identification: Tackling current issues in schools. Intervention in School and Clinic, 58(3), 205-209. https://doi.org/10.1177/10534512221081278
Sandford, J. A. (2007). Captain's log computerized cognitive training system. Richmond, VA: Brain Train.
Sheykholeslami, A., Seyedesmaili Ghomi, N., & Mohammadi, N. (2023). Investigating the Effectiveness of Cognitive Rehabilitation on the Executive Functions of Students with Specific Learning Disorder. Iranian Journal of Learning and Memory, 6(23), 43-51. DOI: https://doi.org/10.22034/iepa.2023.421809.1452
Sohlberg, M. M., Hamilton, J., & Turkstra, L. S. (2022). Transforming cognitive rehabilitation: Effective instructional methods. Guilford Publications.
Souri, F., Taghvaei, D., & Jahangiri, M. (2024). Evaluating the Effectiveness of Cognitive Rehabilitation on Uncertainty Intolerance, Reducing Reading Problems and Reading Performance of children with learning disability. Thinking and Children, 14(2), 126-134. Doi:10.30465/FABAK.2024.8962
Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2014). Using multivariate statistics. Harlow. Essex: Pearson Education Limited.
Wilson, B. A., & Evans, J. (2020). Does cognitive rehabilitation work? Clinical and economic considerations and outcomes. In Clinical neuropsychology and cost outcome research (pp. 329-349). Psychology Press.
Zhuang, J., Mou, Q., Zheng, T., Gao, F., Zhong, Y., Lu, Q., ... & Zhao, M. (2023). A serial mediation model of social media addiction and college students’ academic engagement: the role of sleep quality and fatigue. BMC psychiatry, 23(1), 333-347. DOI: 10.1186/s12888-023-04799-5
مطالعات روانشناسی تربیتی
دوره 21، شماره 56
آذر 1403
صفحه 237-210

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار