پیش‌بینی عملکرد تحصیلی براساس مؤلفه‌های سرمایه روانشناختی و سخت‌رویی روانشناختی

نوع مقاله : مقاله علمی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد روانشناسی تربیتی، گروه علوم تربیتی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه قم، قم، ایران.

2 دانشیار گروه علوم تربیتی،دانشگاه قم، قم، ایران

10.22111/jeps.2020.5705

چکیده

هدف از انجام پژوهش حاضر پیش‌بینی عملکرد تحصیلی براساس مؤلفه‌های سرمایه روانشناختی و سخت-رویی روانشناختی دانش‌آموزان دختر دوره متوسطه دوم بود. روش پژوهش از نوع توصیفی- همبستگی و جامعه آماری پژوهش شامل کلیة دانش آموزان دختر پایه سوم متوسطه مشغول به تحصیل در سال تحصیلی 97-1396در شهر قم به تعداد 4588 نفر بود که از این تعداد بر اساس جدول مورگان، 357 نفر به روش نمونه-گیری خوشه‌ای انتخاب شدند و به پرسشنامه‌های سرمایه روانشناختی لوتانز (PCQ)، سخت‌رویی روانشناختی کوباسا (HS) پاسخ دادند و معدل آنان به عنوان ملاکی جهت برآورد عملکرد تحصیلی مورد بررسی واقع گردید. روایی و پایایی این دو پرسشنامه در پژوهش های پیشین مورد بررسی و تایید قرار گرفته است. داده‌ها با استفاده از آمار توصیفی و استنباطی شامل ضریب همبستگی و تحلیل رگرسیون چندگانه تحلیل با استفاده از نرم‌افزار SPSS شدند. نتایج ضریب همبستگی حاکی از وجود رابطه مستقیم و معنادار بین عملکرد تحصیلی با سرمایه روانشناختی و مؤلفه‌های (خودکارآمدی، خوش‌بینی و امیدواریواری) بود در حالی که بین عملکرد تحصیلی با تاب‌آوری رابطه معنادار مشاهده نشد. از طرف دیگر بین عملکرد تحصیلی با سخت‌رویی روانشناختی رابطه معکوس و غیرمعنادار مشاهده شد. همچنین بین مؤلفه‌های سخت‌رویی (تعهد، چالش و کنترل) با عملکرد تحصیلی رابطه معنادار مشاهده نشد. بر اساس ضرایب رگرسیون می‌توان گفت، تنها سرمایه روانشناختی قابلیت پیش‌بینی‌کننده‌ی معنادار عملکرد تحصیلی را دارد. همچنین از بین مؤلفه‌های سرمایه روانشناختی امیدواریواری سهم یگانه‌ی قوی‌تری در پیش‌بینی عملکرد تحصیلی دارد. بدین ترتیب به منظور بهبود عملکرد تحصیلی دانش آموزان، لازم است برنامه‌هایی در جهت ارتقاء سرمایه روانشناختی تنظیم شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Predicting of Academic Performance from Psychological Capital and Psychological Hardiness

نویسندگان [English]

  • Elahe Mirzaee 1
  • Reza Jafari harandi 2
1 Master of Educational Psychology, Department of Educational Sciences, Faculty of Literature and Humanities, Qom University, Qom, Iran.
2 Associate Professor, Department of Educational Sciences, Qom University, Qom, Iran
چکیده [English]

The aim of this study as to predict academic performance based on the components of psychological capital and psychological hardiness in second grade female students. The research method was descriptive-correlational and the statistical population of the study consisted of 4588 students of all third grade high school students in Qom in 2017-2018 academic year. 357 students were selected according to Morgan table. Luthans psychological capital questionnaire (PCQ), hardiness psychological questionnaire Kvbasa (H S) and mean of scores students were used as a criterion for assessing academic performance. The validity and reliability of these two questionnaires have been investigated and confirmed in previous studies. Data were analyzed by SPSS software using descriptive and inferential statistics including correlation coefficient and multiple regression analysis. The results of correlation coefficient indicated that there was a direct and significant relationship between academic performance with psychological capital and components (self-efficacy, optimism and hope), while there was no significant relationship between academic performance and resilience. On the other hand, there was an inverse and non-significant relationship between academic performance and psychological hardiness. Also, there was no significant relationship between hardiness (commitment, challenge and control) with academic performance. According to regression coefficients, it can be said that only psychological capital has significant predictive power over academic performance. Among the components of hopeful psychological capital, there is a stronger single contribution to predicting academic performance. Thus, in order to improve students' academic performance, it is necessary to develop programs to enhance psychological capital.

کلیدواژه‌ها [English]

  • psychological capital
  • Psychological Hardiness
  • academic performance
1.احمدی، حسین. (1395). بررسی رابطه سرمایه روانشناختی و تعهد سازمانی با توجه به متغیر امنیت روانی. پایان­نامه کارشناسی ارشد دانشگاه تربیت مدرس.
2.ایرجی­راد، ارسلان و ملک­زاده، الهه. (1396). بررسی تاثیر سرمایه روانشناختی با میانجیگری انگیزه پیشرفت بر خلاقیت دانشجویان. فصلنامه­ی ابتکار و خلاقیت در علوم انسانی، 6(4): 70-51.
3.خادمی، ملوک و کدخدایی، محبوبه­السادات. (1394). تأثیر خوش­بینی آموخته­شده بر انگیزش پیشرفت و تاب­آوری تحصیلی نوجوانان دختر. پژوهش­نامه روانشناسی مثبت، 1(2، پیاپی 2): 80-65.
4.رجایی، اعظم؛ نادی، محمدعلی و جعفری، علیرضا. (1396). ویژگی­های روان­­سنجی مقیاس سرمایه روانشناختی مثبت در بین کارکنان ستادی آموزش و پرورش شهر اصفهان. دانش و پژوهش در روانشناسی کاربردی، 18(2، پیاپی 69): 108-94.
5.رحمانی، مصطفی. (1395). بررسی تاثیر سرمایه روانشناختی بر سلامت روانی کارکنان با نقش میانجیگری بدبینی سازمانی (مطالعه موردی: بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی). پایان­نامه کارشناسی ارشد، رشته مدیریتMBA استراتژی. دانشگاه تهران، پردیس البرز.
6.رفیعی­اصل، محمد. (1390). مقایسه رابطه سرسختی روانشناختی با انگیزه پیشرفت در دانش­آموزان متوسطه نظری شهری و روستایی. پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی.
7.سازنده، سمیرا. (1395). روابط ساختاری صفات شخصیت با پیشرفت تحصیلی: نقش واسطه­ای توانایی شناختی، خودتعیین­گری، تاب­آوری تحصیلی و سرسختی تحصیلی. پایان­نامه کارشناسی ارشد رشته روانشناسی­تربیتی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی سمنان.
8.سعادت، سجاد؛ اعتمادی، عذرا و نیلفروشان، پریسا. (1394). رابطه تاب­آوری و سبک­های دلبستگی با پیشرفت تحصیلی دانشجویان. پژوهش در آموزش پزشکی، 7(4): 55-46.
9.سیف، علی اکبر. (1398). روانشناسی پرورشی نوین: روانشناسی یادگیری و آموزش. تهران: دوران.
10.عظیمی، داریوش؛ قدیمی، سمیه؛ خزان، کاظم و درگاهی، شهریار. (1396). نقش سرمایه­های روانشناختی و اشتیاق تحصیلی در سرزندگی تحصیلی و تعلل­ورزی تصمیم­گیری دانشجویان پرستاری. مجله مرکز مطالعات و توسعه آموزش علوم پزشکی یزد، 12(3): 157-147.
11.غریب­زاده، رامین و معینی­کیا، رامین. (1396). رابطه تاب­آوری و سخت­رویی با پیشرفت تحصیلی دانشجویان با نقش میانجی­گری شادکامی دانشجویان. فصلنامه رهبری و مدیریت آموزشی، 11(1): 93-81.
12.قدم­پور، عزت­اله؛ فرهادی، علی و نقی­بیرانوند، فاطمه. (1395). تعیین رابطه بین فرسودگی تحصیلی با اشتیاق و عملکرد تحصیلی در دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی لرستان. پژوهش در آموزش علوم پزشکی، 8(2): 68-60.
13.قدم­پور، عزت­اله؛ یوسف­وند، مهدی و رجبی، هومن. (1397). بررسی نقش خوش­بینی تحصیلی، باورهای فراشناختی، تنظیم شناختی هیجان در پیش­بینی خودناتوان­سازی تحصیلی. فصلنامه مطالعات تربیتی، 15(30): 30-1. 
14.قربان پور لفمجانی، امیر؛ فیاض، بهاره؛ رضائی، سجاد؛ رمضانی، شوکت.(1398). الگوی ساختاری اثرات سرسختی روانی و حرمت خود بر توانمندسازی روان‌شناختی دانش آموزان: نقش میانجی خودپنداشت تحصیلی. فصلنامه سلامت روان کودک، ۶ (۲) :۱۶۸-۱۷۹
15.گلستانه، موسی؛ سلیمانی، لیلا و دهقانی، یوسف. (1396). رابطه سرمایه­های تحولی و پیشرفت تحصیلی: با نقش میانجی سرمایه روانشناختی. مجله دستاوردهای روانشناختی (علوم تربیتی و روانشناسی)، 4(1): 150-127.
16.محبی نورالدین­وند، محمدحسین؛ شهنی­ییلاق، منیجه و شریفی، حسن­پاشا. (1393). رابطه سرمایه روانشناختی (امیدواری، خوش­بینی، تاب­آوری و خودکارآمدی) با هدف­های پیشرفت و عملکرد تحصیلی دانشجویان. مجله پژوهش در برنامه­ریزی درسی، 2(13): 79-61
17.ملک پور، ندا؛ سلیمانی، مهسا؛ طالبی، غلامرضا؛ قاسم زاده، عزیزرضا.(1396). بررسی رابطه سرسختی روانشناختی و جرأت ورزی با موفقیت تحصیلی در دانشجویان. فصلنامه توسعه آموزش جندی شاپور، 8(2): 226-233.
18.یزدانی، امین. (1391). بررسی رابطه ویژگی­های شخصیتی سرسختی و تاب­آوری با موفقیت تحصیلی در دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی ارتش. پایان­نامه دکترا، دانشگاه علوم پزشکی ارتش جمهوری اسلامی ایران، دانشکده پزشکی.