اثر بخشی آموزش خودآگاهی از منظر آموزه های اسلام بر کاهش فشار روانی دانشجویان

نوع مقاله : مقاله علمی

نویسنده

استادیار علوم و قران حدیث دانشگاه سیستان و بلوچستان

10.22111/jeps.2020.5249

چکیده

موضوع «خود­آگاهی» در متون روایی اسلام با عناوینی نظیر برترین شناخت، نهایت معرفت و برترین خرد­ ورزی از آن یاد شده است. فیلسوفان و عرفاى اسلامى هر کدام به نوبه خود این موضوع مهم را مورد بررسی قرار داده‏اند.  هدف پژوهش حاضر بررسی اثربخشی آموزش خود­آگاهی بر کاهش فشار روانی دانشجویان گروه علوم قرآن و حدیث دانشکده الهیات دانشگاه سیستان و بلوچستان صورت گرفت. این پژوهش از نوع نیمه آزمایشی همراه با گروه آزمایش و کنترل بود. جامعه آماری پژوهش 30 نفر دانشجو (15 نفر گروه آزمایش و 15نفر گروه کنترل) بودند که با روش نمونه­گیری در دسترس گمارش شدند. جهت جمع­آوری داده­ها از پرسش­نامه استرس ادراک شده( (pss14 استفاده شد.گروه آزمایش 8 جلسه (90دقیقه­ای، هر هفته یک جلسه) برنامه آموزش خود­آگاهی براساس آموزه­های قرآن و روایات را دریافت و گروه کنترل در این مدت هیچ آموزشی دریافت ننمود. داده­ها با استفاده از تجزیه تحلیل کوواریانس تحلیل گردید. نتایج  نشان داد آموزش خود­آگاهی بر کاهش فشار روانی و اضطراب دانشجویان موثر است. بنابراین پیشنهاد می­شود از آموزش خود­آگاهی از منظر آموزه­های اسلام برکاهش فشار روانی در دانشجویان استفاده شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Effectiveness of Self-Awareness Education from the Perspectives of Islam on Reducing Students' Psychological Stress

نویسنده [English]

  • Seyed Mohammad Hossain Mosavi
assistant professor of hadith science and quran.sistan and baluchestan university.
چکیده [English]

The subject of "self-consciousness" has been mentioned in the Islamic narrative texts with titles such as superior knowledge, ultimate knowledge and superior wisdom.  Islamic philosophers and mystics have in turn examined this important issue.  The purpose of this study was to investigate the effectiveness of self-awareness training on reducing stress in students of Quran Science Department and Hadith of Sistan and Baluchestan University of Theology.  This was a quasi-experimental study with experimental and control group.  The statistical population of the study consisted of 30 students (15 in experimental group and 15 in control group) who were assigned by available sampling method.  Perceived stress questionnaire (pss14) was used for data collection. The experimental group received 8 sessions (90 minutes, one session per week) of self-awareness training program based on Quranic teachings and traditions and the control group received no training during this period.  Analysis of covariance analysis showed that self-awareness training is effective on reducing stress and anxiety of students, so it is suggested to use self-awareness training from the perspective of Islamic teachings to reduce psychological stress in students.

کلیدواژه‌ها [English]

  • teachings of islam. mental pressure. self
  • awareness
قرآن کریم
1.ابن سینا(1383 ش)، طبیعیات دانشنامه علایی، تصحیح سید محمد مشکات، همدان: انتشارات دانشگاه بوعلی.
2.ابن عربی (بی­تا)، فتوحات المکیه، ، بیروت: دار الصادر.
3.اسمیت، ادوارد، هوکسیما، سوزان، فردریکسون، باربارا، لافتس، جفری، (1386)، زمینه روانشناسی هیلگارد و اتکینسون، تهران: گپ.
4.باقری، مرضیه، اسمعیل چنگی، مهری، مه­نگار، فرشاد، (1394)، بررسی اثر بخشی روان درمانی معنوی-مذهبی بر کاهش استرس، اضطراب و افسردگی زنان دارای همسر معتاد شهر ایلام، پژوهش در دین و سلامت، 3، 19-24.
5.باقر زاده، صفورا، حسینی طیقدهی، سیده لیلا، حافظیان، مریم، (1397)، مطالعات روانشناسی تربیتی دانشگاه سیستان و بلوچستان، 30، 29-50.
6.بنیادی، حسین، مهتدی، محمد حسین، طباطبائی، طاهره السادات، (1394)، تاثیر آموزش مهارت­های مقابله­ای با رویکرد دینی بر میزان تاب­آوری زنان زندانی استان قم، فصلنامه علمی تخصصی فرهنگ پژوهش، 22، 1-12.
7.بوالهری جعفر. نظیری، قاسم. زمانیان، سکینه (1391)، اثربخشی رویکرد گروه درمانی معنوی بر کاهش میزان افسردگی، اضطراب و فشار روانی در زنان مبتلا به سرطان سینه، فصلنامه زن و جامعه ، 3، 85-115.
8.تمیمی آمدی، عبد الواحد بن محمد، (1366)،  غرر الحکم و دررالکلم، تحقیق مصطفی درایتی، قم: دفتر تبلیغات.
9.سالاری­فر، محمدرضا، شجاعی، محمد صادق، موسوی اصل، سید مهدی، دولتخواه، محمد، (1390)، بهداشت روانی با نگرش به منابع اسلامی، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
10.جویباری، لیلا، نوملی، مهین .ثناگو ،اکرم.تقوی  کیش ،بهزاد( 1394 ) ، بررسی تجربه نشاط معنوی دانشجویان در دانشگاه علوم پزشکی گلستان، دین و سلامت، 1، ص19-31.
11.حدادی کوهسار، علی اکبر، مرادی، علیرضا، غباری بناب، باقر، ایمانی، فرناد، (1397)، مقایسه اثر بخشی معنویت درمانی مبتنی بر فرهنگ ایرانی با رویکرد شناختی رفتاری با رویکرد ذهن آگاهی مبنی بر کاهش استرس در کاهش افسردگی، اضطراب و استرس در بیماران مبتلا به درد مزمن، فصلنامه مطالعات روان­شناسی بالینی، 12، 41-63.
12.حکیمی، محمد رضا و علی و محمد (1380)، الحیاه، ترجمه احمد آرام، تهران: انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
13.خواجویی میرزاده، آزاده، رحمتی، عباس، ایرانمنش، رضا،(1397)، ساخت واعتبار یابی مقیاس سنجش نیازهای معنوی در دانشجویان، روانشناسی، 22، 22-38.
14.رضی، محمد بن حسین بن موسی، (1414)، نهج‌البلاغه، تحقیق و شرح: شیخ محمد عبده، قم: دارالذخائر.
15.رحیمی، ندا، اسد اللهی، زهرا، افشاری پور، علیرضا، (1394)، بررسی ارتباط سلامت معنوی و میزان اضطراب در دانشجویان پرستاری و مامایی، 2، 56-64.
16.رفیعی پور، امین، (1397). اثر بخشی گروه درمانی مبتنی بر رویکرد امید درمانی بر کیفیت زندگی مادران کودکان دارای معلولیت جسمی حرکتی، مطالعات روانشناسی تربیتی دانشگاه سیستان و بلوچستان، 32، 117-134.
17.صدر المتالهین(1918 ). الحکمة المتعالیة فى الاسفار العقلیة الاربعة، بیروت: دار الاحیاء التراث.
18.طباطبائی، سید محمد حسین(1417)، المیزان فی  تفسیر القرآن، ﻗﻢ: اﻧﺘﺸﺎرات اﺳﻼﻣﻲ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻣﺪرﺳﻴﻦ ﺣﻮزه ﻋﻠﻤﻴﻪ قم.
19.طباطبایی، سید محمد حسین، (1387)، مجموعه رسائل، قم: موسسه بوستان کتاب.
عابدی، شادی، فروغان، مهشید، خانجانی، محمد سید، بخشی، عنایت الله، فرهادی، اکرم، (1395)، سالمند، 3، 456-465.
20.عسگری، محبوبه، محمدی، حسین، راد مهر، جهانگیر، امیر حسین، اثر بخشی روان درمانی معنوی- مذهبی بر افزایش کیفیت زندگی اضطراب و افسردگی سالمندان، (1396)، پژوهش در دین و سلامت، 4، 29-41.
21.عزیزان، شیلان، پلارک، فردوس، محققی، جابر، (1395)، اثر بخشی آموزه­های دینی در کاهش مادران باردار، دین و سلامت، 2، 46-55.
22.علوی، جعفر، (1396)، مهارت­های زندگی با نگاه دینی، چاپ پنجم، مشهد: آستان قدس رضوی.
23.فعالی، محمد تقی، (1392)، خود باوری، تهران: دار الصادقین.
24.کفعمی، ابراهیم بن علی، (1418)، بیروت: موسسه الاعلمی للمطبوعات.
25.کلینی، (1407)، محمد بن یعقوب، الکافی، تحقیق علی اکبرغفاری،  تهران:  دارالکتب  الاسلامی.
26.لیثی واسطی، علی بن محمد، (1376)، عیون الحکم و المواعظ، تحقیق حسینی بیرجندی، قم: موسسه آل البیت (علیهم السلام)
27.مجلسی، محمدباقر(1403)، بحارالأنوار، تحقیق: محمدباقر بهبودی، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
28.مطهری، مرتضی(1371). مجموعه آثار، تهران: انتشارات صدرا.
29.متقیان، آرش، کاکاوند، علیرضا، آقاجانی، طهمورث، (1395)، اثر بخشی آموزش التقاطی (خود­آگاهی تجربی) بر افسردگی استرس و اضطراب، فصلنامه تحقیقات مدیریت آموزشی، 1، 71-82.
30.محمدی، شهناز، اثر معنویت درمانی بر افسردگی زنان سالمند ساکن آسایشگاه سالمندان، (1392)، مجله فصلنامه مطالعات روان­شناسی بالینی، 12، ص41-63.
31.معتمدی، سید وحید، درگاهی، عبد الله، وزیری، یاسر، عباسی، مرتضی، پور صادقیان، محسن، (1398) بررسی آموزه­های اسلامی در مورد سلامت روح و جسم، اسلام و سلامت، 1، 46-52.
32.میر حسنی، وحیده صالح، قربانی، نیما، علیپور، احمد، فرزاد، ولی الله، نقش واسطه­ای فرایندهای خود شناسی و خود مهارگری در رابطه استرس ادراک شده و عینی با اضطراب، افسردگی و علائم جسمانی آتش نشانها، پژوهش در سلامت روانشناختی،  3، 1-14.
33. نجمه، حمید (1391)، بررسی اثر بخشی بررسی اثربخشی درمانگری مذهب محور بر میزان امیدواری و کیفیت زندگی بیماران مبتلا به سرطان سینه، مجله پزشکی  هرمزگان، 16 ، 213-221.
34.نوری، حسین بن محمد، (1408)، مستدرک الوسائل، قم: موسسه آل البیت (علیهم السلام).
35.واسطی، علی بن محمد، 1376، عیون الحکم و المواعظ، تحقیق حسنی بیرجندی، انتشارات دار الحدیث.
36.همیلتون، ملکلم، (1377)، جامعه‌شناسی دین، ترجمة محسن ثلاثی، تهران: تبیان.
37.ینگر، میلتون، (1376)، دین و چشم‌اندازهای نو، ترجمة غلامحسین توکلی، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.