تدوین مدل خوش‌‌بینی دانش‌‌آموزان بر‌اساس باورهای فراشناخت و ادراک شایستگی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای روان شناسی عمومی، دانشگاه ارومیه

2 کارشناسی ارشد روان شناسی بالینی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان

3 کارشناسی ارشد مهندسی صنایع، گروه فنی و مهندسی، دانشگاه پیام نور تهران

4 دانشگاه آزاد اسلامی واحد یزد

چکیده

به باور اغلب صاحب‌‌نظران، یکی از مهم‌ترین شیوه‌‌های توانمندسازی دانش‌‌آموزان، روی‌آوردن به روش‌‌های جدید آموزشی است که مبتنی بر اصول و مفاهیم فراشناخت است؛ ازاین‌رو، پژوهش حاضر با هدف تبیین یک مدل خوش‌‌بینی بر‌اساس باورهای فراشناخت و ادراک شایستگی در دانش‌‌آموزان دورۀ دبیرستان، صورت گرفته‌ است. این پژوهش ازلحاظِ نوع تحقیق، کاربردی و از روشِ توصیفی- همبستگی است. گروه نمونة این پژوهش شامل 280 نفر از دانش‌‌آموزان دبیرستان شهرستان یزد (140 دختر، 140 پسر) بود که با استفاده از روش نمونه‌‌گیری تصادفی چندمرحله‌ای برگزیده شدند. در مدل طراحی‌شده، باورهای فراشناخت متغیّر برون‌‌زا (مستقل)، ادراک شایستگی متغیّر میانجی درون‌‌زا و خوش‌‌بینی متغیّر درون‌‌زا (وابسته) در‌‌نظر گرفته شد. آزمودنی‌‌ها به پرسشنامه‌‌های دموگرافیک، باورهای فراشناخت (2004)، ادراک شایستگی کودکان هارتر (1985) و خوش‌‌بینی شیر و کارور (1982) پاسخ دادند. داده‌‌های به‌دست‌آمده با استفاده از نرم‌‌افزار SPSS-21 و  LISRELمورد تحلیل قرار گرفتند. همچنین، نقش میانجی متغیّر ادراک شایستگی با استفاده از آزمون سبل مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج نشان داد، باورهای فراشناخت بر ادراک شایستگی تأثیر معنی‌‌دار دارد. ادراک شایستگی بر خوش‌‌بینی تأثیر معنادار و مستقیم دارد و باورهای فراشناخت ازطریقِ ادراک شایستگی بر خوش‌‌بینی دانش‌‌آموزان دبیرستانی تأثیر می‌‌گذارد. می‌‌توان استنباط کرد، هر چقدر باورهای فراشناخت منفی در دانش‌‌آموزان کمتر باشد، میزان ادارک شایستگی در آنان بیشتر است. از‌سویِ دیگر، هر‌چه دانش‌‌آموزان باورهای فراشناخت منفی کمتر و ادراک شایستگی بیشتری داشته باشند، نسبت به آینده خوش‌‌بین‌‌تر خواهند بود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Designing a model of optimism of students based on Metacognitive beliefs and perceived competence

نویسندگان [English]

  • Mohammad Hossein Sorbi 1
  • Leila Baghaei Pour 2
  • Mohammad Jamal Nasiri Zade 3
  • Somaye Kahdoie 4
چکیده [English]

Experts believe that one of the most important ways of empowering students is using new methods of training based on principles and methods of Metacognitive. So, the aim of this study was determining a model to show the relationship between Metacognitive beliefs on perceived competence and optimism of high school students. This was an applied research with cross-correlation method. The samples of 280 students of high schools in Yazd were selected by random multistep method. In this model, the Metacognitive beliefs were considered an exogenous variable, perceived competence endogenous mediator variable and Optimism endogenous variable. Data were gathered by Demographic Questionnaire, Metacognitive Questionnaire (2004), Perceived Competence Scale for Children Harter (1982) and Optimism Questionnaire (Scheier & Carver, 1985). Data were analyzed by SPSS-18 (for Statistical Descriptive and exploratory factor analysis) and LISREL (for Structural Equation Modeling and Confirmatory factor analysis). Also, the mediating role of perceived competence was examined by Soble Test. The results showed that Metacognitive beliefs impact on perceived competence and also perceived competence has a direct and significant effect on optimism. Metacognitive beliefs impact on optimism of high school students through perceived competence. So, it can be inferred that if students have the lower negative metacognitive beliefs, they will deserve more competence perception. Also, the more students had lower negative metacognitive beliefs and richer competence for themselves, the more they are optimistic about the future

کلیدواژه‌ها [English]

  • Meta cognitive Beliefs
  • Perceived Competence
  • optimism
1. آقازاده، محرم؛ احدیان، محمد. (1377). مبانی نظری و کاربردهای آموزشی: نظریة فراشناخت. تهران: انتشارات پیوند.

2. ابوالقاسمی، عباس؛ نریمانی، محمد (1384). آزمون‌‌های روان‌‌شناختی. اردبیل: باغ رضوان.

3. اسمعیلی، حسین. (1374). مقایسة ادراک شایستگی دانش‌‌آموزان مدارس تیزهوش و عادی در دو مقطع اول راهنمایی و اول دبیرستان در شهر تهران. پایان‌‌نامة کارشناسی ارشد. دانشگاه تهران.

4. بهادرمطلق، اسلام؛ عطاری، یوسف‌‌علی؛ بهادرمطلق، غلام. (1391). اثربخشی آموزش راهبردهای شناختی بر ابعاد ادراک شایستگی دانش‌‌آموزان. مجلة روان‌‌شناسی تحولی: روان‌‌شناسان ایرانی. شمارۀ 33 (9)، 46-39.

5. ترازی، زهرا؛ خادمی، ملوک. (1392). اثربخشی آزمون راهبردهای یادگیری و مطالعه در ارتقای خودپندارۀ دانش‌‌آموزان دارای اضطراب امتحان. مجلة روان‌‌شناسی مدرسه، شمارۀ 1 (2)، 98-80.

6. جلوانی، راضیه؛ غلامعلی‌لواسانی، مسعود‌؛ اژه‌‌ای، جواد. (1392). بررسی اثربخشی آموزش شناختی- رفتاری در خوش‌‌بینی و روان‌‌درستی فاعلی زنان. مجلة علوم روان‌‌شناختی. شمارۀ 45 (12)، 50-32.

7. سیف، علی‌اکبر. (1386). روان‌‌شناسی پرورشی نوین. تهران: نشر دوران.

8. سیف، دیبا؛ بشاش، لعیا؛ لطیفیان، مرتضی. (1383). تأثیر ابعاد ادراک خود بر روابط اجتماعی یا همسالان در نوجوانان مراکز آموزش استعدادهای درخشان و مدارس عادی. مجلة روان‌‌شناسی. شمارۀ 1 (8)، 97-80.

9. شیرین‌‌زادة دستگیری، صمد؛ گودرزی، محمدعلی؛ رحیمی، چنگیز؛ نظیری، قاسم. (1387). بررسی ساختار عاملی، روایی و اعتبار پرسشنامة فراشناخت 30. مجلة روان‌‌شناسی، شمارۀ 4 (12)، 461-445.

10. صالحی، لیلی؛ سیف، دیبا. (1391). الگوی پیش‌‌بینی احساس تنهایی بر‌مبنایِ تعامل معلم با دانش‌‌آموز و ابعاد ادراک شایستگی در میان نوجوانان با و بدون نقص بینایی. فصل‌‌نامة روان‌‌شناسی افراد استثنایی، شمارۀ 5 (2)، 64-43.

11. صیادپور، زهره. (1386). ارتباط بین حرمت خود و سبک دلبستگی. فصل‌‌نامة روان‌‌شناسی ایرانی، شمارۀ 12 (3)، 321-311.

12. عطارخامه، فاطمه؛ سیف، علی‌اکبر. (1388). تأثیر آموزش راهبردهای یادگیری مطالعة فراشناختی بر انگیزش و پیشرفت تحصیلی دانش‌‌آموزان تهران. پژوهش‌‌نامة مطالعات روان‌‌شناسی تربیتی، شمارۀ 9 (6)، 74-57.

13. منصوری‌‌سپهر، روح‌‌اله؛ خداپناهی، محمدکریم؛ حیدری، محمود. (1388). تغییر بازخوردها: مقایسة نظریه‌‌های انسجام خود و تأیید خود. فصل‌‌نامة روان‌‌شناسان ایرانی، شمارۀ 12 (3)، 139-129.

14. موسوی‌‌نسب، محمد‌حسین؛ تقوی، محمدرضا؛ محمدی، نورالله. (1385). خوش‌‌بینی و ارزیابی استرس: بررسی دو مدل نظری در پیش‌‌بینی سازگاری روان‌‌شناختی. مجلة دانشگاه علوم‌پزشکی کرمان، شمارۀ 2 (1)، 120-111.

15. نیک‌‌منش، زهرا؛ یاری، سمیه. (1390). رابطة بین باور خودکارآمدی و ادراک خویشتن با اضطراب امتحان در دانش‌‌آموزان دختر و پسر دبیرستانی. مجلة مطالعات روان‌‌شناسی تربیتی، شمارۀ 4 (8)، 147-127.

16. نوری، نجیب‌‌الله. (1385). نقش خوش‌‌بینی در کاهش اضطراب. مجلة راه تربیت (مرکز جهانی، معاونت فرهنگی)، شمارۀ 3.

17. نوری، نجیب‌الله؛ جان‌بزرگی، مسعود. (1387). بررسی رابطة انگیزة پیشرفت با خوش‌بینی. مجلۀ روان‌شناسی و دین. شمارۀ 2، 95-76.

18. نوری، نجیب‌الله؛ جان‌بزرگی، مسعود. (1392). رابطة خوش‌بینی از دیدگاه اسلام با افکار اضطرابی و افکار فراشناختی نگرانی (فرانگرانی). مجلۀ روان‌شناسی دین، شمارة 4، 79-63.

19. یعقوبی، ابوالقاسم؛ محققی، حسین؛ جعفری، مجید؛ یاری‌‌مقدم، نفیسه (1392). تأثیر آموزش راهبردهای یادگیری خود‌تنظیمی بر ادراک شایستگی و پیشرفت تحصیلی دانش‌‌آموزان پسر پایة اول متوسطه در زبان انگلیسی. مجلة اندیشه‌‌های نوین تربیتی: دانشکده علوم تربیتی و روان‌‌شناسی دانشگاه الزهراء، شمارۀ 1 (9)، 180-155.

20. یوسف‌‌زاده، محمدرضا؛ یعقوبی، ابوالقاسم؛ رشیدی، معصومه. (1391). تأثیر آموزش مهارت‌‌های فراشناختی بر خودکارآمدی دانش‌‌آموزان دختر دورة متوسطه. مجلة روان‌‌شناسی مدرسه، شمارۀ 3 (1)، 133-118.