اثربخشی آموزش تفکر انتقادی بر تاب‌آوری و خودتنظیمی تحصیلی دانش‌آموزان پسر با اختلال یادگیری خاص

نوع مقاله : مقاله علمی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد روان‌شناسی عمومی، علوم تربیتی و روانشناسی سمنان، سمنان، ایران.

2 دانشجوی دکتری تکنولوژی آموزشی، علوم تربیتی و روانشناسی علامه طباطبایی، تهران ،ایران

3 استادیار علوم تربیتی، علوم تربیتی و روانشناسی پیام نور تهران، ایران.

4 کارشناسی ارشد آموزش بزرگسالان علوم تربیتی و روانشناسی تهران، تهران، ایران.

5 کارشناسی ارشد برنامه ریزی درسی علوم تربیتی و روانشناسی بیرجند، بیرجند، ایران.

10.22111/jeps.2026.50065.5845

چکیده

هدف از این پژوهش بررسی اثربخشی آموزش تفکر انتقادی بر تاب­آوری تحصیلی و خودتنظیمی تحصیلی دانش­آموزان پسر با اختلال یادگیری خاص بود. روش این پژوهش نیمه­آزمایشی با طرح پیش­آزمون- پس­آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری پژوهش شامل تمامی دانش­آموزان پسر با اختلال یادگیری خاص پایه چهارم، پنجم و ششم مقطع ابتدایی مراجعه کننده به مرکز اختلالات یادگیری شهر بیرجند در سال تحصیلی ۱۴۰۲- ۱۴۰۱ بود. از بین جامعه آماری تعداد ۲۸ دانش­آموز پسر با اختلال یادگیری خاص به روش نمونه­گیری هدفمند انتخاب، و همگی به روش تصادفی در قالب دو گروه آزمایش (۱۴ نفر) و کنترل (۱۴ نفر) گمارش شدند. برنامه آموزش تفکر انتقادی  آنجیلی (۱۹۹۹) به مدت ۱۲ جلسه ۱ ساعته برای گروه آزمایش اجرا شد. به منظور جمع­آوری داده­های پژوهش از پرسشنامه تاب­آوری تحصیلی ساموئلز (2004) و پرسشنامه خودتنظیمی تحصیلی سواری و عرب­زاده (۱۳۹۲) استفاده شد. داده­ها پژوهش با استفاده از تحلیل کواریانس تک متغیره و چند متغیره و نرم­افزار spss نسخه 26 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. نتایج حاصل از تحلیل کواریانس حاکی از اثربخشی آموزش تفکر انتقادی بر تاب­آوری تحصیلی و خودتنظیمی تحصیلی دانش­آموزان پسر با اختلال یادگیری بود (۰۰۵/۰p<). به بیان دیگر؛ تاب­آوری تحصیلی و خودتنظیمی تحصیلی دانش­آموزان در نتیجه آموزش تفکر انتقادی بهبود معناداری پیدا کرده­اند. باتوجه به نتایج این پژوهش، به مشاوران، معلمان و روان­شناسان پیشنهاد می­شود که جهت بهبود تاب­آوری تحصیلی و خودتنظیمی تحصیلی از آموزش تفکر انتقادی بهره گیرند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The effectiveness of critical thinking training on resilience and academic self-regulation of male students with specific learning disabilities

نویسندگان [English]

  • Farzane Madah 1
  • Maryam Ghorbani 2
  • Amir Sabzipuor 3
  • Zahra Gavahi 4
  • Sayed Mehdi Hossini 5
1 Master of Science in General Psychology, Educational Sciences and Psychology, Semnan, Semnan, Iran.
2 PhD student in Educational Technology, Educational Sciences and Psychology, Allameh Tabatabaei, Tehran, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Educational Sciences, Payam Noor University, Tehran, Iran.
4 Master's degree in adult education, educational sciences and psychology Tehran. Tehran. Iran.
5 Master of Curriculum Planning in Educational Sciences and Psychology Birjan, Birjand, Iran.
چکیده [English]

The purpose of this research was to investigate the effectiveness of critical thinking training on academic resilience and academic self-regulation of male students with special learning disorder. Method: The method of this research was semi-experimental with a pre-test-post-test design with a control group. The statistical population of the study included all male students with special learning disorder in the fourth, fifth and sixth grades of elementary school in Birjand city in the academic year of 2022-2023. Among the statistical population, 28 male students with special learning disorder were selected by purposeful sampling, and all of them were randomly assigned in the form of two experimental (14 people) and control (14 people) groups. Angeli's (1999) critical thinking training program was implemented for 12 1-hour sessions for the experimental group. In order to collect research data, Samuels' academic resilience questionnaire (2004) and Sawari and Arabzadeh's academic self-regulation questionnaire (2012) were used. The research data were analyzed using univariate and multivariate covariance analysis and spss software version 26. The results of covariance analysis indicated the effectiveness of critical thinking training on academic resilience and academic self-regulation of male students with learning disorder students (p<0.005). In other words; Academic resilience and academic self-regulation of students have improved significantly as a result of critical thinking training. According to the results of this research, counselors, teachers and psychologists are suggested to use critical thinking training to improve academic resilience and academic self-regulation.

کلیدواژه‌ها [English]

  • critical thinking
  • academic resilience
  • academic self-regulation
  • male students
  • Specific learning disorder

مراجع

امیدوار، عظیم؛ غریب­زاده، رامین؛ عزیزی نژاد، بهاره. (۱۴۰۰). مقایسه تاب آوری، سخت رویی، پیشرفت تحصیلی و اهمالکاری تحصیلی در دانش آموزان با و بدون ناتوانی های یادگیری. فصلنامه کودکان استثنایی. ۲۱ (۱)، ۷۹۰۵۶. http://joec.ir/article-1-861-fa.html.
پیروز، میلاد؛ جلیلی، علی؛ ساسانی، مهرداد. (۱۴۰۱). بررسی اثربخشی مداخله آموزش تفکر انتقادی برسرمایه روانشناختی (تاب­آوری، خودکارآمدی، خوش بینی و امید) و خودنظم جویی تحصیلی در دانشجویان ورزشکار شهر ملکان. نشریه ایده­های نوین روانشناسی. ۱۵ (۱۹)، ۱۵-۱. http://jnip.ir/article-1-853-fa.html.
جعفری، پریوش؛ منتظریان، مائده. (۱۳۹۳). تأثیر آموزش تفکر انتقادی بر انگیزه تحصیلی و خودتنظیمی دانش‌آموزان پایه پنجم. فصلنامه مدیریت بر آموزش سازمان­ها. ۳ (۱)،  ۱۹۱-۱۶۵. http://journalieaa.ir/article-۱-۴۸-fa.html.
حسین خانی، خلیل؛ قاسمی، مسعود؛ حجازی، مسعود. (۱۴۰۰). تدوین بسته آموزشی مبتنی بر مولفه­های شناختی تفکر انتقادی، حل مسئله و فراشناخت و تاثیر آن بر تاب­آوری دانش­آموزان. مجله تازه­های علوم شناختی. ۲۳ (۲)، ۵۸-۴۷. http://icssjournal.ir/article-1-1243-fa.html.
دانه، زینب اله و شریفی، صابر. (۱۴۰۱). بررسی نقش و سهم تفکر انتقادی در پیش­بینی تاب­آوری تحصیلی دانش­آموزان دختر مقطع متوسطه دوم شهرستان کنگاور در سال ۱۴۰۱ -۱۴۰۰. هفتمین همایش بین المللی روانشناسی، علوم تربیتی و حقوق کودک در جهان اسلام. https://openaccess.ir/c/tconf7/paper_24850
سابقی، فرامرز. (1403). اثربخشی آموزش مهرورزی بر تاب‌آوری تحصیلی و بخشودگی بین فردی دانش‌آموزان دختر پایه سوم دوره دوم متوسطه. مجله مطالعات روانشناسی تربیتی، 21 (53)، 147-175. https://doi.org/10.22111/jeps.2024.45558.5392.
سعدونی، زنیب؛ بدری گرگری، رحیم؛ سروآزاد صوفیانی، رقیه و حمزه­ای، حامد. (1402). اثربخشی برنامه آموزشی تاب آوری تحصیلی بر خودکارآمدی تحصیلی و ساختار انگیزشی دانش آموزان دارای اختلال یادگیری ویژه. فصلنامه ناتوانی­های یادگیری، 13 (1)، 71-85.  10.22098/jld.2023.13482.2115.
سلطانی نژاد، مهرانه؛ آسیایی، مینا؛ ادهمی، بیانه؛ توانایی یوسفیان، سمیرا. (۱۳۹۳). بررسی شاخص‌های روان‌سنجی پرسشنامه تاب‌آوری تحصیلی. فصلنامه اندازه­گیری تربیتی. ۴ (۱۵)، ۳۵-۱۷. https://jem.atu.ac.ir/article_267.html.
سواری، کریم؛ عرب­زاده، شیما. (۱۳۹۲). ساخت و تعیین ویژگی های روان سنجی پرسش نامه خودتنظیمی تحصیلی. نشریه روانشناسی مدرسه. ۲ (۲)، ۹۲-۷۵. https://jsp.uma.ac.ir/article_64.html.
قلی­پورشیلابین، ناهید. (1402). مقایسه قضاوت اجتماعی، کمک طلبی و دلبستگی به مدرسه در دانش­آموزان با و بدون اختلال یادگیری خاص. پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردبیل.
کاظم­پور، زینب. (1403). نقش پیش‌بینی تفکر انتقادی بر شفقت‌ورزی و تاب‌آوری در دانش‌آموزان دختر متوسطه اول شهر گچساران. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی ‌واحد گچساران.
مرادی شورکائی، امید. (1397). اثر بخشی آموزش تفکر انتقادی بر خودپنداره ، خود تنظیمی و خودکارآمدی دانش آموزان. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی.
مرادی دولیسکانی، مرتضی؛ صفری، مریم و اکبری، فاطمه. (1402). اثربخشی آموزش شادی­بخشی لیوبومیرسکی بر هیجان مثبت یادگیری و خودتنظیمی تحصیلی دانشجویان دختر. مجله مطالعات روانشناسی تربیتی، 20 (49)، 140-157. DOI: 10.22111/JEPS.2023.7519.
ناظمی، عالیه و هاشمی، جواد. (1398). مقایسه نارسایی هیجانی، تاب­آوری و همدلی در دانش­آموزان با و بدون ناتوانی­های یادگیری. فصلنامه ناتوانی­های یادگیری، 8 (1)، 90-107. https://jld.uma.ac.ir/article_710.html.
نریمانی، محمد؛ خشنود­نیای چماچمائی، بهنام؛ زاهد، عادل؛ ابوالقاسمی، عباس. (۱۳۹۵). مقایسه‌ی باورهای انگیزشی و راهبردهای یادگیری خودتنظیمی در دانشآموزان پسر نارساخوان، نارسانویس، نارسا حساب و عادی. فصلنامه ناتوانی­های یادگیری. ۵ (۴)، ۱۰۷-۸۹. https://jld.uma.ac.ir/article_434.html.
یاسبلاغی، بهمن؛ ذوالقرنین، مهوش؛ حاجیان حسین آبادی، راضیه. (۱۳۹۸). تاثیر تفکر انتقادی بر خودکارآمدی تحصیلی و خود تنظیمی تحصیلی دانشجویان. مجله پیشرفت­های نوین در روانشناسی و علوم تربیتی آموزش و پرورش. ۱۷ (۱۱)، ۴۵-۳۵. https://www.magiran.com/p2055907.
یوسف­زاده، محمدرضا (۱۳۹۸). رابطه بین خودتنظیمی با میزان یادگیری واقعی دانش­آموزان دختر سال سوم دوره دوم متوسطه. دو فصلنامه راهبردهای شناختی در یادگیری، 7 (۱۳)، ۱۳۲-۱۱۹. https://doi.org/10.22084/j.psychogy.2018.16835.1800.
References
Alfonso, D. V. (2015). Evidence of critical thinking in high school humanities classrooms. GIST–Education and Learning Research Journal, 11, 26-44. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1084403.pdf.
American psychiatric Association. (2013). Diagnostic Manual Mental Disorder .Washington Dc: Author. https://psycnet.apa.org/record/2013-14907-000.
Angeli, C. M. (1999). Examining the effects of context-free and context-situated instructional strategies on learners' critical thinking. Indiana University.‏ https://gnosis.library.ucy.ac.cy/handle/7/37705.
Ataii, M., Saleh-Sedghpour, B., Asadzadeh-Dahraei, H., & SadateeShamir, A. (2021). Effect of self-regulation on academic resilience mediated by perceived competence. International Journal of Behavioral Sciences, 15(3), 156-161. 10.30491/IJBS.2021.269390.1463  .
Bandura, A. (1997). self- efficacy:the ecercise of control. New York: freeman. https://psycnet.apa.org/record/1997-08589-000.
Batdı, V., Elaldı, Ş., Özçelik, C., Semerci, N., & Özkaya, Ö. M. (2024). Evaluation of the effectiveness of critical thinking training on critical thinking skills and academic achievement by using mixed‐meta method. Review of Education, 12(3), e70001.‏ https://doi.org/10.1002/rev3.70001.
Deng, L., Daverpanah, N., & Izadpanah, S. (2022). The effect of educational computer games on the academic resilience, academic self-regulation, and academic achievement of EFL students. Frontiers in Psychology, 13. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.947577.
Dwiastuti, I., Hendriani, W., & Andriani, F. (2022). The impact of academic resilience on academic performance in college students during the Covid-19 pandemic. KnE Social Sciences, 25-41. DOI: 10.18502/kss.v7i1.10198.
Facione, N. C., & Facione, P. A. (2008). Critical thinking and clinical judgment. Critical thinking and clinical reasoning in the health sciences: A teaching anthology, 2008, 1-3.‏ https://www.amazon.com/Critical-Thinking-Clinical-Reasoning .
Freilich, R., & Schetchman, Z. (2010). The contribution of art therapy to the social, emotional & academic adjustment of children with learning disabilities. The Arts in Psychology. 1(3), 97-107. https://doi.org/10.1016/j.aip.2010.02.003.
Ghanouni, P., & Quirke, S. (2023). Resilience and coping strategies in adults with autism spectrum disorder. Journal of Autism and Developmental Disorders, 53(1), 456-467. https://link.springer.com/article/10.1007/s10803-022-05436-y.
Hande, V., & Hegde, S. (2021). Deficits in musical rhythm perception in children with specific learning disabilities. NeuroRehabilitation, 48(2), 187-193.‏ DOI:10.3233/NRE-208013.
Hyytinen, H., Nissinen, K., Kleemola, K., Ursin, J., & Toom, A. (2024). How do self-regulation and effort in test-taking contribute to undergraduate students’ critical thinking performance?. Studies in Higher Education, 49(1), 192-205.‏ https://doi.org/10.1080/03075079.2023.2227207.
Intarapreecha, N., & Sangsawang, T. (2023). Incorporating Augmented Reality to Enhance Learning for Students with Learning Disabilities: A Focus on Spatial Orientation in Physical. Journal of Applied Data Sciences, 4(3), 245-253.‏ https://doi.org/10.47738/jads.v4i3.126.
Jang, E., Seo, Y. S., & Brutt‐ Griffler, J. (2023). Building Academic Resilience in Literacy: Digital Reading Practices and Motivational and Cognitive Engagement. Reading Research Quarterly, 58(1), 160-176. https://doi.org/10.1002/rrq.486.
Kaushik, P., & Jena, S. P. K. (2021). Self-Regulation learning strategies and academic performance in students with learning difficulty. International Journal of Behavioral Sciences, 14(4), 172-177. https://doi.org/10.30491/ijbs.2020.212964.1180.
Klassen, R.M. (2010). Confidence to manage learning: The self- efficacy for self- regulated learning of early adolescents with learning disabilities. Learning Disability Quarterly, 33(3), 19-30. https://doi.org/10.1177/073194871003300102.
Lenes, R., McClelland, M., Ten Braak, D., Idsoe, T., Storksen, I. (2020). Direct and indirect pathways from children’s early selfregulation to academic achievement in fifth grade in Norway. Early Childhood Research Quarterly, 53: 612-624. https://doi.org/10.1016/j.ecresq.2020.07.005.
Liu, W., Gao, Y., Gan, L., & Wu, J. (2022). The Role of Chinese Language Learners' Academic Resilience and Mindfulness in Their Engagement. Frontiers in Psychology, 13. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.916306.
Martin, A. J., & Marsh, H. W. (2009). Academic resilience and academic buoyancy: Multidimensional and hierarchical conceptual framing of causes, correlates and cognate constructs. Oxford Review of Education, 35(3), 353-370. https://doi.org/10.1080/03054980902934639.
Paul, R., & Elder, L. (2007). Critical thinking: The art of Socratic questioning. Journal of developmental education, 31(1), 36.‏ https://www.proquest.com/docview/228487383.
Pfeifer, M. A., Cordero, J. J., & Stanton, J. D. (2023). What I wish my instructor knew: How active learning influences the classroom experiences and self-advocacy of STEM majors with ADHD and specific learning disabilities. CBE—Life Sciences Education, 22(1), ar2.‏ https://doi.org/10.1187/cbe.21-12-0329.
Phan, H. P. (2010). Critical thinking as a self - regulatory process component in teaching and learning, Psicothema, 22(2), 284-292. https://www.redalyc.org/pdf/727/72712496017.pdf.
Pozhhan, p., Goodarzi, k., & Roozbehani, M. (2019). Investigating the Relationship between Critical Thinking and Academic Achievement in Male Students of the Islamic Azad University of Ahvaz Branch. International Journal of Philosophy and Social-Psychological Sciences, 5(3), 9-17.  https://www.researchgate.net/publication/340032023.
Samuels, W. E. (2004). Development of Academic Success Evelopment Of A Non Intellective Measure Of Academic Success Towards The Quantellective Of Resilience From https://wesamuels.net/pdfs/Dissertation_Mechanical_for_William_Ellery_Samuels.pdf.
Schunk, D. H., & DiBenedetto, M. K. (2021). Self-Regulation, self-efficacy, and learning disabilities. Learning disabilities-neurobiology, assessment, clinical features and treatments.‏ https://www.intechopen.com/chapters/78359.
Sk, S., & Halder, S. (2024). Effect of emotional intelligence and critical thinking disposition on resilience of the student in transition to higher education phase. Journal of College Student Retention: Research, Theory & Practice, 25(4), 913-939.‏ https://doi.org/10.1177/15210251211037996.
Ungar, M. (2019). Designing resilience research: Using multiple methods to investigate risk exposure, promotive and protective processes, and contextually relevant outcomes for children and youth, Child abuse & neglect, 96, 104098. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31376582/.
Wagner, N. J, Holochwost, S., Danko, C., Propper, C. B, Coffman, J. L. (2021). Observed peer competence moderate’s links between children’s self-regulation skills and academic performance, Early Childhood Research quarterly, 54: 286-293. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7641505/.
Wilcox, G., Gibson, A. M., Lindsay, B. L., Prasad, S., & Szeto, A. C. (2024). Mental Health in Emerging Adults With ADHD and/or Specific Learning Disabilities: A Scoping Review. Emerging Adulthood, 12(1), 128-152.‏ https://doi.org/10.1177/21676968231214837.
Ziegler, N., & Opdenakker, M. C. (2018). The development of academic procrastination in first-year secondary education students: The link with metacognitive self-regulation, self-efficacy, and effort regulation. Learning and Individual Differences, 64: 71-82. https://doi.org/10.1016/j.lindif.2018.04.009.
مطالعات روانشناسی تربیتی
دوره 23، شماره 62
شهریور 1405
صفحه 206-183

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار