اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد غنی‌سازی‌شده با شفقت بر هیجان‌های تحصیلی و انگیزش تحصیلی دانشجویان دارای اضطراب امتحان

نوع مقاله : مقاله علمی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد، گروه علوم تربیتی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه یزد، یزد، ایران.

2 دانشیار، گروه علوم تربیتی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه یزد، یزد، ایران.

3 استادیار، گروه روانشناسی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه یزد، یزد، ایران.

4 مربی، گروه علوم تربیتی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه یزد، یزد، ایران.

10.22111/jeps.2025.50708.5902

چکیده

پژوهش حاضر جهت تعیین اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد غنی‌سازی‌شده با شفقت بر هیجان‌های تحصیلی و انگیزش تحصیلی دانشجویان دارای اضطراب امتحان انجام گردید. مطالعه از نوع نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون و پس‌آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل تمام دانشجویان دارای اضطراب امتحان در دانشگاه یزد در سال تحصیلی 1401-1400 بود.در این پژوهش با استفاده از روش نمونه‌گیری در دسترس 28 نفر از دانشجویان که در پرسشنامه اضطراب امتحان ساراسون نمره بالاتر از 21 کسب کرده بودند و دارای اضطراب امتحان بالا بودند، انتخاب و به‌طور تصادفی در دو گروه آزمایش و گروه کنترل (14 نفر در هر گروه) قرار گرفتند. آزمودنی­های گروه آزمایش در یک دوره 10 جلسه‌ای درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد غنی‌سازی شده با شفقت(هر هفته سه جلسه، هر جلسه به مدت 1 ساعت) شرکت کردند و اعضای گروه کنترل در این مدت هیچ‌گونه مداخله‌ای دریافت نکردند. شرکت‌کنندگان هر دو گروه قبل از شروع مداخله و در پایان دوره، به پرسشنامه‌ هیجان تحصیلی پکران(2002) و انگیزش تحصیلی والراند(1992) پاسخ دادند. تحلیل داده‌ها با استفاده از کوواریانس چند متغیری در نرم افزار Spss 20 نشان داد که درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد غنی‌سازی‌شده با شفقت، تاثیر مثبتی در ارتقای هیجانات تحصیلی مثبت و انگیزش تحصیلی درونی و بیرونی و کاهش هیجانات تحصیلی منفی و بی­انگیزگی دانشجویان گروه آزمایش در مقایسه با گروه کنترل داشته است 01/0 > p). بر اساس یافته‌های پژوهش حاضر می‌توان چنین نتیجه گرفت که درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد غنی سازی شده با شفقت با بهره‌گیری از فنون مختلف روش قابل قبولی برای کمک به یادگیرندگان دارای اضطراب امتحان می­باشد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Effect of Acceptance and Commitment Therapy enriched with Compassion on Academic Emotions and Academic Motivation among Yazd University Students with Test Anxiety

نویسندگان [English]

  • Haniyeh Doost Hosseini 1
  • Kazem Barzegar Bafroui 2
  • Zahra Naderi Nobandegani 3
  • Mahdieh Estabraghi 4
1 Master of educational psychology, Department of Educational Psychology, Yazd University, Yazd, Iran.
2 Associate Professor, Department of Psychology and Educational Sciences, Yazd University, Yazd, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Psychology and Educational Sciences, Yazd University, Yazd, Iran.
4 Instructor, Department of Psychology and Educational Sciences, Yazd University, Yazd, Iran.
چکیده [English]

The present study was conducted to determine the effectiveness of acceptance and commitment therapy enriched with compassion on academic emotions and academic motivation of students with test anxiety. The study was a quasi-experimental design with a pretest and posttest design with a control group. The statistical population included all students with test anxiety at Yazd University in the academic year 2021-2022. In this study, using convenience sampling, 28 students who scored higher than 21 on the Sarason Test Anxiety Scale and had high test anxiety were selected and randomly assigned to two experimental and control groups (14 students in each group). Subjects in the experimental group participated in a 10-session course of acceptance and commitment therapy enriched with compassion (three sessions per week, each session lasting 1 hour), and members of the control group did not receive any intervention during this period. Participants in both groups responded to the Pekrun (2002) and Walerand (1992) academic motivation questionnaires before the intervention and at the end of the course. Data analysis using multivariate covariance in SPSS 20 software showed that acceptance and commitment therapy enriched with compassion had a positive effect on promoting positive academic emotions and intrinsic and extrinsic academic motivation and reducing negative academic emotions and apathy in students in the experimental group compared to the control group (p < 0.01). Based on the findings of the present study, it can be concluded that acceptance and commitment therapy enriched with compassion using various techniques is an acceptable method for helping learners with test anxiety.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Acceptance and commitment therapy
  • compassion
  • academic emotions
  • academic motivation
  • test anxiety

مراجع

ابدالی، اعظم؛ محمدیان، محسن؛ رشیدی، علیرضا. (1397). اثر‌بخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد بر اضطراب امتحان و سرزندگی تحصیلی دانش‌آموزان دختر دوره دوم متوسطه، مجله علمی پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی سبزوار، 25 (4)، 580 -574.
ایزدی، راضیه. (1391). تجزیه و تحلیل و مقایسه اثربخشی درمان بر اساس پذیرش و تعهد‌ درمانی (ACT)  و رفتاردرمانی شناختی (CBT) و اعتقادات علائم وسواسی، کیفیت زندگی، انعطاف‌پذیری روانی، افسردگی و اضطراب در بیماران مبتلا به تفکر وسواسی مقاوم به درمان. پایان‌نامه روان‌شناسی، دانشگاه اصفهان.
آذربایجانی، سحر؛ صادقی افجه، زهره و قنبری، نسرین. (1398). اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد غنی‌شده با شفقت بر کیفیت زندگی و امید به زندگی در زنان افسرده خانه‌دار، فصل‌نامه سنجش و پژوهش در مشاوره و روان‌شناسی،(2)، 1، 70-52.
پیمان‌نیا، بهرام. (1399). اثربخشی ماتریکس پذیرش، تعهد با شفقت بر تنظیم شناختی هیجان دانش‌آموزان مبتلا به اضطراب امتحان. اندیشه‌های نوین تربیتی، 16 (4)، 236-217.
تیرچ، دنیس‌دی؛ شاندورف، بنجامین؛ سیلبراستین، لورا.آر. (2017). درمان متمرکز بر شفقت برای درمانگران اکت: روش‌های تقویت انعطاف‌پذیری روان‌شناختی. ترجمه سعیده دانشمندی، راضیه ایزدی، محمدرضا عابدی (1396)، اصفهان: انتشارات کاوشیار.
حسینی، مریم؛ عظیمی، داریوش؛ عباسی، مسلم؛ درگاهی، شهریار. (1396). اثر‌بخشی آموزش مبتنی بر پذیرش و تعهد بر کنترل هیجانی جانبازان شیمیایی، مجله طب جانباز، 10 (38)، 13 -10.
حق‌شناس، زینب؛ نوری، ربابه؛ مرادی، علیرضا و صرامی(1391). ارزیابی سبکهای مقابله، باورهای فراشناختی و ارتباط آن با اضطراب امتحان در دانشجویان دانشگاه تربیت معلم تهران. مجله علمی پژوهشی‌دانشگاه علوم پزشکی مازندران،23(1)،155-145.
خرمی، فاطمه؛ سیف، علی اکبر؛ کیامنش، علیرضا و درتاج، فریبرز. (1397). اثربخشی آموزش ذهن‌آگاهی بر اضطراب امتحان و نگرش نسبت به مدرسه در دانش آموزان پایة یازدهم. فصلنامه روان شناسی تربیتی،14(50)، 54-25.
رحمانیان، مهدیه؛ دهستانی، مهدی؛ علوی باروق، سیده فاطمه. (1397). اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد بر باورهای غیر‌منطقی و سوگیری توجه نسبت به محرک‌ها با بار هیجانی منفی در دختران نوجوان، مجله شناخت اجتماعی، 7 (13)، 102 -89.
رحمتی، ندا؛ ابوالمعالی الحسینی، خدیجه؛ میرهاشمی، مالک. (1402). تأثیر آموزش مدیریت هیجان تحصیلی بر انگیزش و عملکرد تحصیلی دانش‎آموزان‎ دختر در دوره اول متوسطه. مجله مطالعات ناتوانی. ۱3 ،1-۱۰
شیخ الاسلامی، علی. (1401). مروری بر روان‌درمانی‌های موج سوم. انتشارات نایاب.
شیخ الاسلامی، علی؛ بشیرگنبدی، سپیده و سیداسماعیلی قمی، نسترن. (1399). اثربخشی آموزش مهارت‌های خودآموزی کلامی بر اضطراب اجتماعی (ترس از ارزیابی منفی، اجتناب اجتماعی و اندوه در موقعیتهای جدید، اجتناب اجتماعی و اندوه عمومی) دانش‌آموزان کمرو. مجله مطالعات روانشناسی تربیتی، 17(37)، 120-99.
شیخ الاسلامی، علی و ترابی، سیده نغمه. (1399). رابطه هیجان های تحصیلی مثبت و منفی با پیوند با مدرسه دانش آموزان. ششمین همایش بین‌المللی روان‌شناسی مدرسه.
شیخ الاسلامی، علی و ترابی، سیده نغمه. (1400). نقش ادراک از محیط کلاس، خوش‌بینی تحصیلی و هیجان‌های تحصیلی در پیش‌بینی پیوند با مدرسۀ دانش‌آموزان دختر. پژوهش در نظام‌های آموزشی، 15(52)، 57-46.
شیخ الاسلامی، علی؛ سیداسماعیلی قمی، نسرن و خاکدال، سعید. (1404). بررسی ویژگی‌های روانسنجی پرسشنامه‌ی انگیزه‌ی نوشتن در دانش‌آموزان. مجله مطالعات روانشناسی تربیتی، 22(57)، 254-234.
طاهر، محبوبه؛ نوروزی، اصغر؛ تقی زاده رمی، فاطمه. (1393). اثربخشی آموزش مهارت حل مسئله بر اضطراب امتحان دانش آموزان. فصلنامه سلامت روان کودک، ۱ (۱)، ۹-۱۷.
کاووسیان، جواد؛ فراهانی، محمدنقی؛ کدیور، پروین؛ هومن، عباس؛ شهرآرای، مهرناز؛ فرزاد، ولی‌اله. (1386). بررسی برخی از عوامل تأثیرگذار بر انگیزش تحصیلی دانش‌آموزان دختر و پسر دبیرستانی، فصلنامه  روانشناسی دانشگاه تبریز، 2 (8)، 108 -85.
محمدی فر، محمدعلی؛ یاسمنی، لیلا و نجفی، محمود . (1397). اثر بخشی آموزش شناختی – رفتاری بر کاهش اضطراب امتحان دانش آموزان. مطالعات روانشناسی تربیتی، 15(32)، 222-203.
ولی زاده، حدیث و احمدی، وحیده (1400). اثر بخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد بر کیفیت زندگی و اضطراب مرگ سالمندان. روانشناسی پیری، 7 (2)‌‌‌‌‌، 166-153.
هاشمیان، نجمه. (1392). رابطه­ی علی بین هدف­های پیشرفت و عملکرد تحصیلی با میانجی­گری هیجان‌های منفی تحصیلی و اهمال­کاری تحصیلی در دانشجویان کارشناسی دانشگاه شهید چمران اهواز. پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه شهید چمران اهواز.
References
Çakmak, F., Ismail, S. M., & Karami, S. (2023). Advancing learning-oriented assessment (LOA): mapping the role of self-assessment, academic resilience, academic motivation in students’ test-taking skills, and test anxiety management in Telegram-assisted-language learning. Language Testing in Asia, 13(1), 20.‏
Deng, Y., & Liu, H. (2025). To overcome test anxiety in on-line assessment: unpacking the mediator roles of techno competencies, teacher support, self-efficacy, and autonomy. BMC psychology, 13(1), 192.‏
Derakhshan, A., & Pawlak, M. (2025). An introduction to the special issue on innovative research approaches in the study of foreign language teachers’ and learners’ academic emotions. Journal of Multilingual and Multicultural Development, 1-7.‏
Dimitropoulou, P., Filippatou, D., Gkoutzourela, S., Griva, A., Pachiti, I., & Michaelides, M. (2025). The Synergy of School Climate, Motivation, and Academic Emotions: A Predictive Model for Learning Strategies and Reading Comprehension. Behavioral Sciences, 15(4), 503.‏
Elices, M., Soler, J., Feliu-Soler, A., Carmona, C., Tiana, T., Pascual, J. C., ... & Álvarez, E. (2017). Combining emotion regulation and mindfulness skills for preventing depression relapse: a randomized-controlled study. Borderline personality disorder and emotion dysregulation, 4, 13.
Gilbert, P. (2014). The origins and nature of compassion focused therapy. British Journal of Clinical Psychology, 53: 6–41.
Goetz, T., Frenzel, A. C., Stockinger, K., Lipnevich, A. A., Stempfer, L., & Pekrun, R. (2023). Emotions in education. International encyclopedia of education, 149-161.‏
Gopalan, V., Bakar, J. A. A., Zulkifli, A. N., Alwi, A., & Mat, R. C. (2017, October). A review of the motivation theories in learning. In Aip conference proceedings (Vol. 1891, No. 1). AIP Publishing.‏
Govrin, A. (2014). The vices and virtues of monolithic thought in the evolution of psychotherapy. Journal of Psychotherapy Integration, 24 (2), 79–90.
Harris, K.L. (2017).). Compassion Focused Therapy for Shame-ProneIndividuals: An eight-week group therapy investigation. A thesis of Masters ofScience in Psychology.Canterbury, New Zealand.
Hayes, Steven C., Pistorello, J., & Levin, M. E. (2012). Acceptance and Commitment Therapy as a Unified Model of Behavior Change. The Counseling Psychologist, 40(7), 976-1002.
Hosseini, S. K., Fard, R. J., & Shoushtari, M. T. (2024). The Effectiveness of Acceptance and Commitment Therapy on Emotion Regulation, Behavioral Symptoms, and Academic Performance of Children with Attention Deficit/Hyperactivity Disorder. Journal of Clinical Research in Paramedical Sciences, 13(1).‏
Li, X., Liu, Z., & Ji, L. (2024). On the correlation among the students’ epistemic cognition, academic emotions, and academic achievement in higher education. Heliyon, 10(9).‏ 1-9.
Liu, Y., Pan, H., Yang, R., Wang, X., Rao, J., Zhang, X., & Pan, C. (2021). The relationship between test anxiety and emotion regulation: the mediating effect of psychological resilience. Annals of general psychiatry, 20, 1-9.‏
Matoff, M. (2018). Circumstances to integrate acceptance and commitment therapy with short-term psychodynamic psychotherapies. Cogent psychology, 5(1), 1453595.‏
Memon, I., Omair, A., Barradah, O. M., Almegren, N. M., Almuqbil, M. M., Batarfi, O. H., ... & Feroz, Z. (2023). Measurement of exam anxiety levels among medical students and their association with the influencing factors. Cureus, 15(7).‏
Naipal, S., Wagner, T., Solwa, A., Ngubane, N., Mogalia, S., Mapoli, A., ... & Rampersad, N. (2024). Academic Motivation and Self-Concept of Undergraduate Optometry Students. Transformation in Higher Education, 9, 359.‏
Neff, K.D. (2003). Self- compassion: An alternative conceptualization of a healthy attitude toward oneself. Selfe and identity. 3, 400- 424.
Pekrun, R., Lichtenfeld, S., Marsh, H. W., Murayama, K., & Goetz, T. (2017). Achievement emotions and academic performance: Longitudinal models of reciprocal effects. Child development, 88(5), 1653-1670.‏
Steinmayr, R., Weidinger, A. F., Schwinger, M., & Spinath, B. (2019). The importance of students’ motivation for their academic achievement–replicating and extending previous findings. Frontiers in psychology, 10, 464340.‏
Tan, S. H., & Pang, J. S. (2023). Test anxiety: An integration of the test anxiety and achievement motivation research traditions. Educational Psychology Review, 35(1), 13.‏
Toole, A.M., Craighead, L.W. (2016). Brief self- compassion meditation training for body image distress in young adult women, Body Image, 19, 104–112.
Xu, H., O'Brien, W. H., & Chen, Y. (2020). Chinese international student stress and coping: A pilot study of acceptance and commitment therapy. Journal of Contextual Behavioral Science, 15, 135-141.
مطالعات روانشناسی تربیتی
دوره 22، شماره 60
دی 1404
صفحه 125-101

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار