نقش فعالیت عالی شناختی ذهن و فرسودگی تحصیلی در پیش‌بینی خلاقیت دانش‌آموزان مدارس تیزهوشان

افشاری, علی; اسمعلی, احمد; خنجرخانی, مسعود

doi:10.22111/jeps.2025.38799.4583

نقش فعالیت عالی شناختی ذهن و فرسودگی تحصیلی در پیش‌بینی خلاقیت دانش‌آموزان مدارس تیزهوشان

نوع مقاله : مقاله علمی

نویسندگان

¹ دانشیار، گروه روان شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه مراغه، مراغه، ایران.

² استادیار، گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم تربیتی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ( مامور به دانشگاه زنجان). ایران .

10.22111/jeps.2025.38799.4583

چکیده

هدف این پژوهش بررسی نقش فعالیت عالی شناختی ذهن و فرسودگی تحصیلی در پیش بینی خلاقیت دانش آموزان مدارس تیزهوشان شهر تبریز بود. روش پژوهش حاضر توصیفی از نوع همبستگی بود. جامعه آماری شامل کلیه دانشآموزان پسر دوره متوسطه مدارس تیزهوشان شهر تبریز (دوره اول و دوم متوسطه) به تعداد 80 نفر در سال تحصیلی 1401- 1400 بودند که به روش نمونه گیری در دسترس به عنوان نمونه انتخاب شدند. برای جمع آوری اطلاعات از پرسشنامه خلاقیت عابدی (1363)، آزمون ویسکانسین گرانت و برگ (1984)، مقیاس هوشی وکسلر (1939) برای کودکان و پرسشنامه فرسودگی تحصیلی برسو، سالنوا و شافلی (2007) استفاده شد. برای تجزیه و تحلیل داده ها از ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه تحت نرم افزار SPSS نسخه 22 استفاده شد. نتایج نشان داد بین فعالیت عالی شناختی ذهن (عملکرد در ویسکانسین، واژگان و فراخنای ارقام) با خلاقیت در دانش آموزان مدارس تیزهوشان رابطه مثبت معنی داری وجود دارد (001/0 P=). همچنین بین خستگی تحصیلی ، بی‌علاقگی تحصیلی، ناکارآمدی تحصیلی و فرسودگی تحصیلی با خلاقیت در دانش آموزان مدارس تیزهوشان رابطه منفی معنی داری وجود دارد (001/0 P=). نتایج تحلیل رگرسیون چندگانه نیز نشان داد متغیرهای فعالیت عالی شناختی ذهن و فرسودگی تحصیلی62 درصد توانایی پیش بینی خلاقیت دانشآموزان مدارس تیزهوشان را دارد. با توجه به نتایج به دست آمده می‌توان بیان نمود فعالیت عالی شناختی ذهن و فرسودگی تحصیلی توانایی پیش‌بینی خلاقیت در دانش آموزان مدارس تیزهوشان را دارند و برای افزایش خلاقیت در دانش آموزان تیزهوش باید به فعالیت عالی شناختی ذهن و فرسودگی تحصیلی توجه ویژه ای نمود.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Role of Higher Cognitive Functions and Academic Burnout in Predicting Creativity among Gifted High School Student

نویسندگان [English]

Ali Afshari ¹
Ahmad Esmali ¹
Masoud khanjarkhani ²

¹ Associate Professor, Department of Psychology, Faculty of Humanities, Maragheh University, Maragheh, Iran.

² Assistant professor. Department of Educational Science, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran.

چکیده [English]

The aim of this study was to investigate the role of high cognitive activity of the mind and academic burnout in predicting creativity of gifted school students in Tabriz. The present study method was descriptive and correlational. The statistical population included all male high school students in gifted schools in Tabriz (first and second year of high school) in the academic year 2021-2022, 80 people, who were selected as samples using the available sampling method. To collect data, the Abedi Creativity Questionnaire (1983), the Wisconsin Grant and Berg Test (1984), the Wechsler Intelligence Scale (1939) for children, and the Academic Burnout Questionnaire of Berso, Salnova, and Schafeli (2007) were used.
To analyze the data, Pearson correlation coefficient and multiple regression were used under SPSS version 22 software. The results showed that there is a significant positive relationship between high cognitive activity of the mind (Wisconsin performance, vocabulary and digit span) and creativity in gifted school students (P=0.001). Also, there is a significant negative relationship between academic fatigue, academic disinterest, academic inefficiency and academic burnout with creativity in gifted school students (P=0.001). The results of multiple regression analysis also showed that the variables of high cognitive activity of the mind and academic burnout have 62% ability to predict creativity in gifted school students. According to the results obtained, it can be stated that high cognitive activity of the mind and academic burnout have the ability to predict creativity in gifted school students and to increase creativity in gifted students, special attention should be paid to high cognitive activity of the mind and academic burnout.

کلیدواژه‌ها [English]

Creativity
Excellent cognitive activity of the mind
Talent

مراجع

آزادیخواه، لاله. (1389). رابطه خلاقیت، انگیزش تحصیلی و مهارتهای شناختی با عملکرد تحصیلی در دانش‌آموزان متوسطه شهر زرقان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد روانشناسی عمومی و میان رشته ای. دانشگاه آزاد اسلامی ‌واحد مرودشت، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی.

پاکدامن و همکاران، (1390). نقش سبکهای فرزندپروری مادران دربلوغ اجتماعی نوجوانان (تیزهوش،اهسته گام وابتدایی). مجله مطالعات روانشناسی تربیتی. 14(14). 41-21.

پیروز و هکاران(1387). بررسی رابطه مؤلفه های زبان شناختی با هوش و سن. مجله مطالعات روانشناسی تربیتی. 8(5). 12-1.

خمسه، اکرم. (1382). بررسی ارتباط بین حافظه معنایی و خلاقیت در دو گروه از دانش آموزان دختر تیز هوش و عادی: رویکرد نوروپسیکولوژیک. مطالعات اجتماعی روان شناختی زنان، 1(1)، 41- 27.

داودی, نشاط دوست, حمید طاهر و پاشا شریفی, حسن. (1389). مقایسه عملکردهای اجرایی در بیماران مبتلا به اسکیزوفرنیا، افسردگی اساسی بدون روان پریشی وافراد بهنجار در شهر تهران. مجله دانشگاه علوم پزشکی اراک, 14(4), 10-19.‎

شریفی، حسن پاشا. (1382). نظریه و کاربرد آزمون‌های هوش و شخصیت، تهران: انتشارات سخن، چاپ سوم.

شهرآرای، مهرناز.، سیدان، ابوالقاسم و فرزاد، ولی اله. (1381). تحلیل خلاقیت در کودکان: معرفی آزمون تفکر خلاق در عمل و حرکت. روانشناسی و علوم تربیتی، 32 (2)، 192- 213.

صدرائی، حورا.، واحدی, شهرام.، بدری گرگری، رحیم.، و فتحی آذر، اسکندر. (1401). بررسی اثربخشی الگوی تدریس چرخه‌ای ۹مرحله‌ای (9E) در تدریس علوم بر درک مفهومی و انگیزش تحصیلی دانش‌آموزان. تدریس پژوهی, 10(3), 196-174.‎ doi.org/10.34785/J012.2022.041

طاهر، محبوبه.، بخشی پور، باب اله.، مجرد، آرزو و کوچک پور، مریم. (1394). مقایسه هوش هیجانی و خلاقیت دانش آموزان تیزهوش و دانش آموزان با هوش متوسط. فصلنامه تحول روانشناختی کودک، 2(1)، 49- 58.

عابدی، جمال. (1372). خلاقیت و شیوه ای نو در اندازه گیری آن ، پژوهش های روانشناختی ، 1 (2)، 46-54.

ف‍لاح‌ ت‍ف‍ت‍ی‌، رزی‍ت‍ا. (1381). ب‍ررس‍ی‌ م‍ی‍زان‌ ش‍ی‍وع‌ اخ‍ت‍لالات‌ روان‍ی‌ در دان‍ش‌ آم‍وزان‌ س‍ال‌ س‍وم‌ دب‍ی‍رس‍ت‍ان‌ م‍دارس‌ ت‍ی‍زه‍وش‍ان‌ یزد و م‍ق‍ای‍س‍ه‌ آن‌ ب‍ا دان‍ش‌ آم‍وزان‌ س‍ای‍ر م‍دارس‌. پایان نامه پزشک عمومی، دان‍ش‍گ‍اه‌ ع‍ل‍وم‌ پ‍زش‍ک‍ی‌ و خ‍دم‍ات‌ ب‍ه‍داش‍ت‍ی‌ درم‍ان‍ی‌ ش‍ه‍ی‍د ص‍دوق‍ی‌ ی‍زد، دان‍ش‍ک‍ده‌ پ‍زش‍ک‍ی.

قدرتی، مهدی. (1389). مقایسه خلاقیت دانش آموزان دختر تیزهوش مدارس استعدادهای درخشان، غیرانتفاعی و دولتی. علوم رفتاری، 2(6)، 107- 141.

محرم خانی، الهام. (1392). بررسی رابطه بین کارکردهای اجرایی و میزان خلاقیت در کودکان دارای اختلال نارسایی توجه/بیش فعالی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد روانشناسی، دانشگاه علامه طباطبایی.

نصیری, قاسمی پور, و آریاپوران. (1401). نقش میانجی ارضای نیازهای بنیادین روان‌شناختی و اعتیاد به فضای مجازی در رابطه بین خودشناسی و اهمال‌کاری تحصیلی در دانش‌آموزان دوره تحصیلی متوسطه دوم. تدریس پژوهی, 10(2), 21-1.‎ doi.org/10.34785/J012.2022.025

References

Ahola, K. & Hakanen, J. (2007). Job strain, burnout and depressive symptoms: A prospective study among dentists, Journal of Affective Disorders. 77(1), 229-243.

Alabbasi, A. A., Acar, S., Runco, M., Martinez, C., Sultan, Z., Ogurlu, U., & Ogurlu, U. (2024). A Meta-Analysis Comparing the Divergent Thinking of Gifted and Nongifted Students.

Anderson VA, Anderson P, Northam E, Jacobs R, & Catroppa C. (2001). Development of executive functions through late childhood and adolescence in an Australian sample. Developmental Neuropsychology 20:385- 406.

Batastini S. (2001). Relationship among student's emotional intelligence, creativity and leadership. Dissertation Abstracts International Section A: Humanities and Social Sciences. 2-A: 456.

Boland, H. & Hosseini, S.A. (2016). Comparison of Academic Burnout, Mental Health, and Creativity among Students of Exceptional Talents Schools and Ordinary Schools. International Journal of Humanities and Cultural Studies. 2(4), 1343- 1350.

Bresó, E., Salanova, M., & Schaufeli, W. B. (2007). In search of the “third dimension” of burnout: Efficacy or inefficacy? Applied psychology, 56(3), 460-478.

Emanuel J Mathias Benedek, Beate Dunst, & Aljoscha C. (2013). The relationship between intelligence and creativity: New support for the threshold hypothesis by means of empirical breakpoint detection. Intelligence. 41(4): 212–221.

Clevenger, L. (2022). Gifted Student Burnout.

Coştu, F. (2024). Enhancing Gifted Students' Creative Thinking Through Science Laboratory. European Journal of Education, e12784.

Flatter A. J., & Strik, N. K. (1998). Frontal brain activation during the Wisconsin Card Sorting Test Assessed with two-channel near-infrared spectroscopy. European Archives of Psychiatry and Clinical Neuroscience, 248(5), 245-249.

Hayes, B. (2015). Job satisfaction, stress and burnout in hemodialysis nurses, Queensland University of Technology.

Horan, R. (2010). The Neuropsychological Connection between Creativity and Meditation. Creativity Research Journal, 21(1-2), 52- 64.

Khazaleh, A., ALshraah, F. K. N., & Abzakh, H. O. M. (2023). Tendency to perfectionism and its relationship to academic burnout among gifted students at King Abdullah II Schools of Excellence. Journal of Namibian Studies: History Politics Culture, 34, 135-157.

Landeche, P. (2009). The correlation between creativity and burnout in public school classroom teachers. Louisiana State University and Agricultural & Mechanical College.

Lezak, M. D. (1995). Neuropsychological assessment. Network: Oxford University Press.

Liu, Z., Xie, Y., Sun, Z., Liu, D., Yin, H., & Shi, L. (2023). Factors associated with academic burnout and its prevalence among university students: a cross-sectional study. BMC Medical Education, 23(1), 317. doi: 10.1186/s12909-023-04316-y.

Manly, J., (2008). Critical Issues in Cultural Neuropsychology: Profit from Diversity. Neuropsychology Rev, 18(2), 179–183.

Mathias, B. Emanuel, J. Markus, S. Martin, A & Aljoscha C. (2014). Intelligence, creativity, and cognitive control: The common and differential involvement of executive functions in intelligence and creativity. Intelligence. 46(4), 37-83.

Michael P Nichols, Richard C Schwartz. (2008). Family Therapy: Concepts and Methods (7th Edition) 7th Edition.

Mukhlibaev, M. (2024). Theoretical Analysis of the Problem of Developing Technical Creativity of Gifted Students in Teaching Technology. Science Promotion, 9(1), 83-90.

Pandey, S & Sharma, RRK (2009). Organizational Factors for Exploration and Exploitation, J. Technol. Manage. Innov, 4(1), 47- 56.

Paz-Baruch, N., & Maor, R. (2023). Cognitive abilities and creativity: The role of working memory and visual processing. Thinking Skills and Creativity, 48, 101294. https://doi.org/10.1016/j.tsc.2023.101294

Pekrun, R., Goetz, T., Titz, W., & Perry, R. P. (2002). Academic emotions in students' self-regulated learning and achievement: A program of qualitative and quantitative research. Educational psychologist, 37(2), 91-105. https://doi.org/10.1207/S 15326985EP3702_4

Richardson, C., & Mishra, P. (2018). Learning environments that support student creativity: Developing the SCALE. Thinking skills and creativity, 27, 45-54. https://doi.org /10.1016/j.tsc.2017.11.004

Renzulli, J.S. (2005). Three ring conception of giftedness: A developmental model for promoting creative productivity. Cambridge University Press, 217-245.

Salmela-Aro, K., Savolainen, H., & Holopainen, L. (2009). Depressive symptoms and school burnout during adolescence: Evidence from two cross-lagged longitudinal studies. Journal of youth and adolescence, 38, 1316-1327.

Saxena, M. (2024). Burnout and Attention Failure in STEM: The Role of Self-Control and the Buffer of Mindfulness. International Journal of Environmental Research and Public Health, 21(8), 1000.doi: 10.3390/ijerph21081000

Saygili, G. (2015). The Factors Affecting Emotional Intelligence of Gifted Children. Res J Recent Sci. 4(3): 41-47.

Toppinen-Tanner, S., Ojaarvi, A., Vaananen, A., Kalimo, R., & Jappinen, P. (2005). Burnout as a predictor of medically certified sick leave absences and their diagnosed causes. Behavioral Medicine, 31(4), 18-27.

Yu, H. (2024). Enhancing creative cognition through project-based learning: An in-depth scholarly exploration. Heliyon. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e27706

Zhang, Y., Gan, Y., & Cham, H. (2007). Perfectionism, academic burnout and engagement among Chinese college students: A structural equation modeling analysis. Personality and individual differences, 43(6), 1529-1540.