الگوی روابط ساختاری هویت تحصیلی موفق بر اساس نیازهای بنیادین روان‌شناختی با میانجی‌گری ذهن‌آگاهی و خودکارآمدی تحصیلی

نوع مقاله : مقاله علمی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری روانشناسی تربیتی، گروه روانشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران

2 استاد، گروه روانشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران

3 گروه روان شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران

چکیده

هدف از پژوهش حاضر تدوین الگوی روابط ساختاری هویت تحصیلی موفق است که بر اساس آن نیازهای بنیادین روان‌شناختی به عنوان متغیر درون داد، ذهن‌آگاهی و خودکارآمدی تحصیلی به عنوان متغیر میانجی و هویت تحصیلی موفق به عنوان متغیر برون داد وارد پژوهش شده‌اند. این پژوهش به روش توصیفی، از نوع مطالعات همبستگی و با شیوه مدل‌سازی معادلات ساختاری انجام گرفت. از بین همه دانش‌آموزان دوره متوسطه اول شهرستان قم در سال تحصیلی 1401-1400 به عنوان جامعه مورد پژوهش، به روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای چندمرحله‌ای تعداد 355 دانش‌آموز وارد نمونه شدند. در گردآوری اطلاعات از مقیاس نیازهای بنیادین روان‌شناختی لاگاردیا و همکاران (2000)، مقیاس چندوجهی ذهن‌آگاهی بائر و همکاران (2006)، مقیاس خودکارآمدی تحصیلی جینکس و مورگان (1999) و مقیاس هویت تحصیلی موفق واس و ایساکسون (2008) استفاده شد. داده‌های جمع‌آوری شده با استفاده از نرم‌افزار AMOS22 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته‌های پژوهش نشان داد، نیازهای بنیادین روان‌شناختی به طور مستقیم و غیر مستقیم با میانجی‌گری ذهن‌آگاهی بر هویت تحصیلی موفق، تاثیر مثبت و معناداری دارد. اما خودکارآمدی تحصیلی نقش میانجی‌گر معناداری در تاثیر نیازهای بنیادین روان‌شناختی بر هویت تحصیلی موفق ندارد (05/0>P). بر اساس نتایج و با توجه به نقش نیازهای بنیادین روان‌شناختی و ذهن‌آگاهی در هویت تحصیلی موفق، توجه به نیازهای اساسی هر دانش‌آموز از سوی خانواده‌ها و معلمان با برگزاری کارگاه های آموزش خانواده و ضمن خدمت و افزایش ذهن‌آگاهی دانش‌آموزان با بهره‌گیری از روان‌شناس‌ها و مشاوران مدارس و برگزاری کلاس‌های آموزشی، ضروری به نظر می‌رسد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The pattern of structural relationships of academic achievement identity based on basic psychological needs With the mediation of mindfulness and academic self-efficacy

نویسندگان [English]

  • Majid Soleymani 1
  • Ezatollah Ghadampour 2
  • Mohamad Abasi 3
1 Ph.D. Student of Educational Psychology, Department of Psychology, Faculty of Literature and Humanities, Lorestan University, Khorramabad, Iran.
2 Professor, Department of Psychology, Faculty of Literature and Humanities, Lorestan University, Khorramabad, Iran.
3 Department of Psychology, Faculty of Literature and Humanities, Lorestan University, Khorramabad, Iran
چکیده [English]

The objective of this research is to develop a model of structural relations of successful academic identity which the basic psychological needs were included in the research as input variables, mindfulness, and academic self-efficacy as the mediating variables, and the successful academic identity as the output variables. This is descriptive-correlational research that was conducted using structural equation modeling (SEM). All the students of the first secondary school of Qom city in 2022-2023 were selected as the research population by a multi-stage cluster random sampling method who was 355. Data was collected using the basic psychological needs of La Guardia et al. (2000) inventory, the multifaceted mindfulness scale of Baer et al. (2006), Jinks and Morgan's (1999) academic self-efficacy questionnaire, and Was & Isaacson (2008) successful academic identity. The collected data was analyzed using AMOS22 software. The findings of the research showed that basic psychological needs have a positive and significant relationship with mindfulness mediation's role on the successful academic identity directly and indirectly. However, academic self-efficacy does not have a significant mediating role in the effect of basic psychological needs on a successful academic identity (p<0.05). According to the results and regarding the role of basic psychological needs and mindfulness in the successful academic identity, it is essential to pay attention to the basic needs of each student by family and teachers by holding family education workshops, on-the-job training, and increasing students' mindfulness using psychologists and school counselors and holding training classes.

کلیدواژه‌ها [English]

  • basic psychological needs
  • mindfulness
  • academic self-efficacy
  • academic achievement identity
ابارشی، احمد و حسینی، سیدیعقوب. (1391). مدلسازی معادلات ساختاری. تهران: انتشارات جامعه­شناسان.
احمدوند، زهرا؛ حیدری نسب، لیلا و شعیری، محمدرضا. (1391). تبیین بهزیستی روان­شناختی بر اساس مولفه­های ذهن­آگاهی. روان­شناسی سلامت. 1 (2)، 69-60.
اقدامی، زهرا و یوسفی، فریده. (1397). رابطه نیازهای اساسی روان­شناختی و درگیری تحصیلی با واسطه­گری خودکارآمدی. فصلنامه مطالعات روان­شناسی تربیتی. 15 (29)،72-37.
آریانپور، حمیدرضا؛ حجازی، الهه؛ اژه­ای، جواد و غلامعلی لواسانی، مسعود. (1398). هویت تحصیلی دانشجویان ایرانی: یک مطالعه کیفی. مجله روان­شناسی. 23 (3)، 253-234.
اژدری، فاطمه و یوسفی، فریده. (1400). نقش واسطه­ای خودکارآمدی در رابطه بین ذهن­آگاهی و درگیری تحصیلی. مجله مطالعات آموزش و یادگیری. 13 (2)، 100-73.
آریانی قیزقاپان، ابراهیم؛ هاشمی مهر، منیژه؛ رحیمی اول، قاسم و ضیغمیان، سیده فاطمه. (1397). مدل­سازی نقش میانجی ذهن­آگاهی در رابطه بین نیازهای بنیادی روانی و سلامت جسمانی دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی. نشریه راهبردهای آموزش در علوم پزشکی. 11 (5)، 43-33.
برک، لورا. (2007). روان­شناسی رشد (جلد دوم - ترجمه یحیی سید محمدی، 1390). تهران: انتشارات ارسباران.
بشارت، محمد علی و رنجبر کلاگری، الهه. (1392). مقیاس ارضای نیازهای بنیادین روان­شناختی: پایایی، روایی و تحلیل عاملی. فصلنامه اندازه­گیری تربیتی. 14 (4)، 168-147.
بندک، موسی؛ ملکی، حسن؛ عباسپور، عباس و ابراهیمی­قوام، صغری. (1394). تاثیر آموزش مهارت­های زندگی بر خودکارآمدی تحصیلی دانش­آموزان. فصلنامه روان­شناسی تربیتی. 11 (37)، 31-21.
پورحسین، رضا؛ موسوی، سید ابوالفضل؛ زارع مقدم، علی؛ گمنام، اعظم؛ میربلوک بزرگی، عباس و حسنی استلخی، فرشته. (1398). ذهن­آگاهی از تئوری تا درمان. رویش روانشناسی. 8 (1)، 170-155.
تاج­الدینی، سعیده؛ توحیدی، افسانه و موسوی نسب، سید حسین. (1397). تاثیر آموزش کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی بر سرزندگی تحصیلی، خودتنظیمی تحصیلی و ذهن­آگاهی دانش­آموزان دبیرستانی. مجله مطالعات روان­شناسی تربیتی. 15 (31)، 88-59.
جاودان، موسی و رییس سعدی، رییس حسن. (1399). تاثیر نیازهای روانشناختی بر جهت­گیری آینده تحصیلی و هویت تحصیلی دانش­آموزان. مجله مطالعات روان­شناسی تربیتی. 16 (38)، 46-25.
جعفری، زهرا و عبدی زرین، سهراب. (1400) رابطه اشتیاق تحصیلی، هویت تحصیلی و پایستگی تحصیلی با سازگاری تحصیلی دانش آموزان. مجله مطالعات روانشناسی تربیتی. 18 (44)، 122-105.
حجازی، الهه؛ امانی، حبیب و یزدانی، محمدجواد. (1390). ارزیابی ویژگی­های روان­سنجی پرسشنامه منزلت­های هویت تحصیلی در دانش­آموزان ایرانی. روش­ها و مدل­های روان­شناختی. 2 (5)، 15-1.
رمضانی مقدم، معصومه. (1397). تحلیل کانونی منزلت­های هویت تحصیلی با مولفه­های خودکارآمدی در دانشجویان شهر بندرعباس. پایان­نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه آزاد اسلامی، واحد بندرعباس.
زارع، زهرا. (1398). بررسی رابطه بین سرمایه اجتماعی خانوادگی و هویت تحصیلی با پیوند با مدرسه در دانش­آموزان دوره اول متوسطه شهر یزد. پایان­نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اردکان.
شفیع­آبادی، عبدالله و ناصری، غلامرضا (1392). نظریه­های مشاوره و روان­ درمانی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
غلامعلی لواسانی، مسعود؛ خضری آذر، هیمن؛ امانی، جواد و علیزاده، صابر. (1390). پیشرفت تحصیلی: نقش نیازهای روان­شناختی اساسی و سبک­های هویت. پژوهش­های آموزش و یادگیری. 18 (1)، 38-25.
غلامعلی­لواسانی، مسعود؛ میرحسینی، فاطمه السادات؛ مطهری­نسب، زهرا و رامش، سمیه. (1398). نقش واسطه­ای خودشناسی انسجامی در رابطه بین نیازهای بنیادین روان­شناختی و راهبردهای تنظیم شناختی هیجان نوجوانان. رویش روان­شناسی. 8 (8)، 8-1.
کریم­زاده، منصوره و محسنی، نیک چهره. (1385). بررسی رابطه خودکارآمدی تحصیلی با پیشرفت تحصیلی در دانش آموزان دختر سال دوم دبیرستان شهر تهران (گرایش­های علوم ریاضی و علوم انسانی). مطالعات زنان. 4 (2)، 45-29.
کریمی، سعید و ستوده، بهنوش. (1396). نقش میانجی خودکارآمدی تحصیلی در رابطه بین ارضای نیازهای بنیادین روان­شناختی و درگیری تحصیلی دانشجویان کشاورزی غرب ایران. پژوهش مدیریت آموزش کشاورزی. 9 (42)، 151-136.
محمدی آزاد، فهیمه. (1398). پیش­بینی اهمال­کاری تحصیلی بر اساس تاب­آوری تحصیلی و هویت تحصیلی دانشجویان دختر دانشگاه قم در سال تحصیلی 98-1397. پایان­نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه قم.
مقدس، زهرا و تابعی، ضیاء­الدین. (1399). نقش نیازهای بنیادین روان‌شناختی در هویت اخلاقی. فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری. 15 (1)، 26-22.
مینایی، محمد. (1398). تاثیر برنامه کاهش استرس مبتنی بر ذهن­آگاهی بر تنظیم هیجان و سخت رویی مادران کودکان سرطانی. پایان­نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه ابوعلی سینا.
ناصر زعیم، مهدی. (1395). رابطه کارکردهای اجرایی عصب شناختی و نیازهای اساسی روان­شناختی با هویت تحصیلی: نقش واسطه­ای خودتنظیمی و جهت­گیری هدفی. پایان­نامه کارشناسی ارشد. دانشکده روان­شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران.
یوسفی، فرزانه؛ زین­الدینی میمند، زهرا؛ رضوی نعمت­اللهی، ویدا سادات و سلطانی، امان اله. (1398). نقش واسطه­ای ذهن­آگاهی در رابطه بین یادگیری خودتنظیمی و جهت­گیری هدف با هویت تحصیلی. فصلنامه سلامت روان کودک. 6 (3)،241-229.
یوسفی، فریده؛ رمضانی، فریدون و محمدزاده، مصطفی. (1395). نقش یادگیری خودتنظیمی بر هویت تحصیلی موفق با واسطه­گری ذهن­آگاهی. چهارمین همایش علمی پژوهشی علوم تربیتی و روان­شناسی، آسیب­های اجتماعی و فرهنگی ایران. انجمن توسعه و ترویج علوم و فنون بنیادین. تهران.
Adebanji, C. A. (2014). Locus of control, interest in schooling and self-efficacy as predictors of academic identity in an academic community of practice. American Journal of Social Science and Humanities. 1 (1), 17-24.‏
Arnone, M. P., Reynolds, R., & Marshall, T. (2009). The effect of early adolescents' psychological needs satisfaction upon their perceived competence in information skills and intrinsic motivation for research. School libraries worldwide. 15 (2), 115-134.‏
Baer, R. A., Smith, G. T., Hopkins, J., Krietemeyer, J., & Toney, L. (2006). Using self-report assessment methods to explore facets of mindfulness. Assessment. 13 (1), 27-45.‏
Bandura, A. (1977). Self-efficacy: toward a unifying theory of behavioral change. Psychological review. 84 (2), 191-215.
Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The" what" and" why" of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological inquiry. 11 (4), 227-268.‏
Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2002). Handbook of self-determination research. Rochester, NY: University of Rochester Press.
Baer, R. A. (2003). Mindfulness training as a clinical intervention: a conceptual and empirical review. Clinical psychology: Science and practice10(2), 125- 143.
Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2008). Self-Determination Theory: A Macro theory of Human Motivation, Development, and Health. Journal of Canadian psychology. 49 (3), 182- 185.
Dunham, N. (2016). The academic identity of students in early childhood field-based initial teacher education. An unpublished thesis submitted in fulfillment of the requirements for the degree of Doctor of Philosophy (Education), Unitec Institute of Technology.
Erikson, E. H. (1968). Identity: Youth and crisis. New York: Norton.
Evelein, F., Korthagen, F., & Brekelmans, M. (2008). Fulfilment of The Basic Psychological Needs of Student Teachers During Their First Teaching Experiences. Teaching and Teacher Education. 24, 1137–1148.
Faye, C., & Sharpe, D. (2008). Academic motivation in university: The role of basic psychological needs and identity formation. Canadian Journal of Behavioural Science/Revue canadienne des sciences du comportement. 40 (4), 189-199.
Festco, T., & McClure, J. (2005). Educational psychology: An integrated approach to classroom decisions. New York: Pearson.
Galyon, C. E., Blondin, C. A., Yaw, J. S., Nalls, M. L., & Williams, R. L. (2012). The relationship of academic self-efficacy to class participation and exam performance. Social Psychology of Education. 15 (2), 233-249.‏
Gazla, S. (2015). Psychological Health: Exploring the Relationships between Psychological Flexibility, Basic Psychological Needs Satisfaction, Goal Pursuits, and Resilience. Doctoral Dissertation, the West of England University.
Jinks, J., & Morgan, V. (1999). Children's perceived academic self-efficacy: An inventory scale. The clearing house72 (4), 224-230.‏
Kabat-zinn, J. (1994). Mindfulness meditation for everyday life. Newyork: Hyperion.
Kabat-zinn, J. (2003). Mindfulness-based interventions in context: Past present and future. Clinical psychology: science and practice. 10 (2) 144-156.
Kline, R.B. (2011). Principles & Practice of Structural Equation Modeling. Second Edition, New York: The Guilford Press.
La Guardia, J. G., Ryan, R. M., Couchman, C. E., & Deci, E. L. (2000). Within-person variation in security of attachment: a self-determination theory perspective on attachment, need fulfillment, and well-being. Journal of personality and social psychology. 79 (3), 367-384.
León, J., & Núñez, J. L. (2013). Causal ordering of basic psychological needs and well-being. Social Indicators Research. 114 (2), 243-253.‏
Marcia, J. E. (1966). Development and validation of ego-identity status. Journal of
Personality and Social Psychology
. 3, 551-558
Nawaz, S., & Gilani, N. (2011). Relationship of Parental and Peer Attachment Bonds with Career Decision-Making Self-Efficacy among Adolescents and Post-Adolescents. Journal of Behavioural Sciences. 21 (1) 33-47.
Pajares, F.(2002). Self-efficacy beliefs in academic contexts. Review of Educational Research, 66 (4),543-587.
Pajares, F., & Schunk, D. H. (2005). Self-efficacy and self-concept beliefs: Jointly contributing to the quality of human life. In H. W. Marsh, R. G. Craven, & D. M. McInerney (Eds.), International advances in self research. 2, 95-122. Greenwich: Age Publishing.
Ryan, R.M., Deci, E.L. (2017). Self-Determination Theory: Basic Psychological Needs in Motivation, Development, and Wellness. New York, NY: The Guilford Press.
Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2001). Using Multivariate Statistics (4th ed.). Needham Heights, MA: Allyn and Bacon.
Valentine, J. C., DuBois, D. L., & Cooper, H. (2004). The Relation between Selfbeliefs and academic achievement: A Systematic Review. Educational
psychologist
. 39, 111-133.
Vasile, C., Marhan, A. M., Singer, F. M., & Stoicescu, D. (2011). Academic self-efficacy and cognitive load in students. Procedia-Social and Behavioral Sciences. 12, 478-482.‏
Was, C. A., & Isaacson, R. M. (2008). The development of a measure of academic identity status. Journal of Research in Education. 18 (3), 94-105.‏
Wright, S. L., Perrone‐McGovern, K. M., Boo, J. N., & White, A. V. (2014). Influential factors in academic and career self‐efficacy: Attachment, supports, and career barriers. Journal of Counseling & Development. 92 (1), 36-46.‏
Zhen, R., Liu, R. D., Ding, Y., Wang, J., Liu, Y., & Xu, L. (2017). The mediating roles of academic self-efficacy and academic emotions in the relation between basic psychological needs satisfaction and learning engagement among Chinese adolescent students. Learning and Individual Differences54, 210-216.‏