اثربخشی آموزش شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی بر کیفیت توجه دانش‌آموزان متوسطه اول شهرستان لردگان

نوع مقاله : مقاله علمی

نویسندگان

1 گروه روان‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرکرد، شهرکرد، ایران

2 کارشناس ارشد روانشناسی خانواده درمانی، پژوهشکده خانواده، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

3 کارشناس ارشد روانشناسی عمومی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شهرکرد، شهرکرد، ایران

چکیده

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر آموزش شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی (MBCT) بر کیفیت توجه دانش‌آموزان متوسطه اول اجرا شد. در یک طرح پژوهشی نیمه‌آزمایشی از تعداد 2500 نفر دانش‌آموز متوسطه اول شهرستان لردگان تعداد 126 نفر به ‌صورت تصادفی خوشه‌ای انتخاب و پس از تکمیل پرسشنامه کیفیت توجه، 40  نفر از آنها که کمترین نمرات را کسب کردند انتخاب و به صورت تصادفی در 2 گروه آزمایش و کنترل (هر گروه 20 نفر) گمارده شدند. سپس گروه آزمایش طی 12 جلسه 60 دقیقه‌ای آموزش شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی را دریافت کردند. آزمودنی­ها طی مراحل پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری 2 ماهه مقیاس کیفیت توجه (بریکن‌کمپ، 2002) را تکمیل کردند. نتایج نشان داد در مرحلة پیش‌آزمون تفاوت معناداری بین میانگین نمرات گروه‌های آزمایش و کنترل وجود ندارد، اما در مرحلة پس‌آزمون و پیگیری میانگین نمرات توجه گروه آزمایش در مقایسه با گروه کنترل به صورت معنی­داری بالاتر بود (01/0£ P). نتیجه‌گیری شد که از آموزش شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی می‌توان در جهت بهبود کیفیت توجه دانش‌آموزان استفاده کرد. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The effectiveness of mindfulness-based cognitive education on the quality of attention of first grade high school students in Lordegan

نویسندگان [English]

  • Daryoosh Jalali 1
  • Behrooz Foroughi Pordanjani 2
  • Nabiollah Janbaz 3
1 Department of Psychology, Islamic Azad University, Shahrekoord branch, Shahrekoord, Iran.
2 M.A. of Family Therapy Psychology, Faculty of Psychology, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
3 M.A of Psychology, Faculty of Psychology, Islamic Azad University Shahrekord Branch, Shahrekord, Iran.
چکیده [English]

 The aim of this study was to investigate the effect of mindfulness-based cognitive education (MBCT) on the quality of attention of junior high school students. In a quasi-experimental research project, out of 2,500 high school students in Lordegan, 126 were randomly selected and after completing the Attention Quality Questionnaire, 40 of them received the lowest scores and were randomly divided into two experimental groups. Controls (20 people in each group) were assigned. The experimental group then received 60 minutes of cognitive training based on mindfulness in 12 sessions. Subjects completed the Attention Quality Scale during the pre-test, post-test, and 2-month follow-up stages (Brickenkamp, ​​2002). The results showed that in the pre-test stage there was no significant difference between the mean scores of the experimental and control groups, but in the post-test and follow-up stages the mean attention scores of the experimental group were significantly higher compared to the control group (P= 0.01). It was concluded that mindfulness-based cognitive education can be used to improve the quality of students' attention.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mindfulness-Based Cognitive Education
  • Attention Quality
  • First Intermediate Students
اعظمی، سعید. (1391). مقایسه اثربخشی توانبخشی شناختی رایانه­یار و روان محرک بر کارکردهای اجرایی و نشانه­های اختلال نارسایی توجه/بیش فعالی. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی.
باقری، فریبرز. (1391). آزمون توجه انتخابی، تمرکز و تلاشمندی، d2. چاپ اول، تهران: ارجمند.
بختیاری، آزاده؛ عسگری، کریم؛ عابدی، احمد و نیاری­خمس، پریسا. (1401). مقایسه دو روش دارودرمانی و بازی­های مبتنی بر توجه بر نشانه­های بیش­فعالی و علائم عصب­شناختی نرم در پسران مبتلا به نقص توجه/ بیش­فعالی. ، 132-115.
پورمحمدی، سمیه و باقری، فریبرز. (1393). اثربخشی آموزش ذهن‌آگاهی بر حل مساله دانش‌آموز‌‌ان دختر پایه پنجم دبستان. مجله روانشناسی و روان­پزشکی شناخت، 1(1)، 61-50.
جلالی، داریوش و آقایی، اصغر. (1394). مدیریت شناختی ـ رفتاری استرس مبتنی بر ذهنآگاهی با تاکید بر استرس و مشکلات روان‌شناختی محیط کار. تهران: ابن‌سینا.
عابدی، احمد؛ پیروز زیجردی، معصومه و یارمحمدیان، احمد. (1391). اثربخشی آموزش توجه بر عملکرد ریاضی دانش­آموزان با ناتوانی یادگیری ریاضی. ناتوانی­های یادگیری، 2(1)، 106-92.
عمادی­فر، فرناز و گرجی، یوسف. (1396). اثربخشی آموزش توجه بر مهار توجه، توجه متمرکز و پراکنده دانش­آموزان دختر دارای اضطراب امتحان. فصلنامه سلامت روانی کودک، 4(1)، 77-67.
کاووسی­پور، سمیه؛ رضاپور جاغرق، مطهره و مانده­گاری نجف‌آبادی، محبوبه. (1393). بررسی تاثیر بازی‌های کامپیوتری بر سطح توجه کودکان مبتلا به اختلال کم‌توجهی/ بیش‌فعالی. پژوهش در علوم توانبخشی، 10 (4)، 538-528
ملک‌پور، مختار؛ کاویان­پور، فرنوش و عابدی، احمد. (1392). اثربخشی آموزش کارکردهای اجرایی (بازداری پاسخ) بر میزان توجه کودکان پیش­دبستانی دارای اختلال هماهنگی رشد: پژوهش مورد ـ منفرد. دو فصلنامه تحقیقات علوم رفتاری، 11 (2)، 120-108.
نجاتی، وحید؛ نیک‌فرجام، محمدرضا و ذبیح­زاده، عباس. (1391). رابطه بین ذهن‌آگاهی و کارکردهای توجهی پایدار و انتخابی. مجله پژوهش‌های علوم شناختی و رفتاری، (2)، 42-31.
نهروانیان، پروانه؛ عسگری، پرویز؛ درتاج، فریبرز؛ نادری، فرح و بختیارپور، سعید. (1397). تاثیر آموزش شناختی بر حافظه کاری و توجه متمرکز کودکان مضطرب. فصلنامه پژوهش در نظام­های آموزشی، 12 (4)، 24-7.
 
American Psychiatric Association (APA) (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (DSM-V) (5th edn, text revision). Washington, DC:   American Psychiatric Association.
Anicha, C. L., Ode, S., Moeller, S. K. & Robinson, M. D. (2012). Toward a cognitive view of trait mindfulness: distinct cognitive skills predict its observing and nonreactivity facets. Journal of Personality, 80(2), 255-285.
Askwith, T. R. (2011). Effect of Mindfulness-based Cognitive Therapy on Self-compassion, Satisfaction with Life,. Unpublished master's thesis.
Asthana, A. N. (2021). Effectiveness of mindfulness in business education: Evidence from a controlled experiment. The International Journal of Management Education, 19(2), 100492.
Baer, R. A, Smith, G. T., Hopkins, J., Krietemeyer, J., & Toney L. (2006). Using self-report assessment methods to explore facets of mindfulness. Assessment, 13 (1), 27-45.
Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. New York: W. H. Freeman.
Bishop, S.R., Lau, M., Shapiro, S., Carlson, L., Anderson, N.D., Carmody, J., Segal, Z.V., Abbey, S., Speca, M., Velting, D., & Devins, G. (2004). Mindfulness: A proposed operational definition. Clinical Psychology: Science and Practice, 11, 230–241.
Brickenkamp, K. (2002). Test d2 aufmerksamkeits-belastungs-test, manual (The d2 test of attention). Gettingen-Bern-Toronto-Seattle: Hogrefe, Ltd.
Brickenkamp, R., & Zilmer, E. (1998). D2 Test of attention: Manual. Oxford: Hogrefe & Huber.
Brown, K.W., & Ryan, R. M. (2003). The benefits of being present: Mindfulness and its role in psychological well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 84, 822-848.
Britton, W. B., Davis, J. H., Loucks, E. B., Peterson, B., Cullen, B. H., Reuter, L., Rando, A., Rahrig, H., Lipsky, J., & Lindahl, J. R. (2018). Dismantling Mindfulness-Based Cognitive Therapy: Creation and validation of 8-week focused attention and open monitoring interventions within a 3-armed randomized controlled trial. Behaviour Research and Therapy, 101, 92-107.
Cheyne.A. J., Carrier. S. A., & Jonathanand, S. D. (2006). Absent-mindfulness: lapses of conscious awarness and everyday cognitive failures. Consciousness and Cognition, 15(3), 578-592.
Chiang, E. P., & Sumell, A. J. (2019). Are your students absent, not absent, or present? Mindfulness and student performance. Journal Economic Educational, 50, 1–16. doi: 10.1080/00220485.2018.1551096
Chiesa, A., Calati, R., & Serretti, A. (2011). Does mindfulness training improve cognitive abilities? A systematic review of neuropsychological findings. Clinical Psychology Review. 31, 449–464. doi: 10.1016/j.cpr.2010.11.003.
Feldman, G., Dunn, E., Stemke, C., Bell, K., & Greeson, J. (2014). Mindfulness and rumination as predictors of persistence with a distress tolerance task. Personality and Individual Differences, 56, 154-158.
Garland, E. L., Gaylord, S. A., & Fredrickson, B. L. (2011). Positive reappraisal mediates the stress-reductive effects of mindfulness: An upward spiral process. Mindfulness, 2, 59–67.
Hartman, J. & Hunfalvay, T. (2002). Effect of attentional focus of learning the basic cust for fly fishing. Journal of Motor Behavior, 20(2), 95-123.
Kabat-Zin, J. (2005). Full catastrophe living: Using the wisdom of your body and mind to face stress, pain and illness. New York: Dell Publishing.
Kaiser-Greenland, S., Flook, L., Smalley, S., Locke, J., Ishijima, E. & Kasari, C. (2010).  Effects of mindful awareness practices on executive functions in elementary school Children. Journal of Applied School Psychology, 26,70–95.
Karmody, J., & Bear, R. A. (2008).  Relationships between mindfulness practice and levels of mindfulness, medical and psychological symptoms and well-being in a mindfulness-based stress reduction program. Journal Behaviore Medicene, 31, 23-33.
Karmody, J., & Bear, R. A. (2009). How long does a mindfulness-based stress reduction program need to be? A review of class contact hours and effect sizes for psychological distress. Journal of Clinical Psychology, 65(6), 627-638. 
Klingberg, T, Fernell, E, Olessen, P. J., Johnson, M., Gustafsson, P., Dahlstrom, K, Gillberg, C., & Westerberg, H. (2005). Computerized training of working memory in children with ADHD-A Randomized, controlled trial. Journal of the American Academic of Adolescent Psychiatry, 44(2), 177-186.
Klingberg, T, Forssberg, H., & Westerberg, H. (2002). Training of working memory in children with ADHD. Journal of clinical and experimental neuropsychology, 24(6), 781-791.
Mash, E. J., & Wolfe, D. A. (2015). Abnormal child psychology, New York: Wadsworth Publishing.
Moore, A., & Malinowski, P. (2009). Meditation, mindfulness and cognitive flexibility. Consciousness and cognition, 18, 176-186.
Kraines, M. A., Kelberer, L. J. A., & Wells, T. T. (2021). Trait mindfulness and attention to emotional information: An eye tracking study. Consciousness and Cognition,  95, October, 103213.
Napoli, M., Krech, P., Rock, H., & Lynn, C. (2005). Mindfulness Training for Elementary School Students: The Attention Academy. Journal of Applied School Psychology, 21(1), 99–125.
Prins, P. J, Dovis, S, Ponsioen, A., Brink, E., & Oord, S. (2011). Does computerized working memory training with game elements enhance motivation and training efficacy in children with ADHD? Cyberpsycho Behavoreal Socity Network, 14,115-122.
Quinn, G. P., & Keough, M. (2002). Experimental design and data analysis for biologists. Cambridge University Press, Cambridge, UK.
Sari, B. A., Koster, E. H., Pourtois, G., & Derakshan, N. (2016). Training working memory to improve attentional control in anxiety: A proof-of-principle study using behavioral and electrophysiological measures. Biological psychology, 121, 2013-212.
Segal, Z. V., Williams, J. M. G., & Teasdale, J. D. (2002). Mindfulness-based cognitive therapy for depression: A new approach to preventing relapse. New York: Guilford.
Seidman, L. J. (2006). Neuropsychological functioning in people with ADHD across the lifespan. Clinical Psychology Review, 26(4), 466-485.
Semple, J. Randye, Reid, Ms, F. G. Elizabeth & miller, L. (2005). Treating Anxiety with Mindfulness An Open Trial of Mindfulness Training for Anxious children. Journal of Psychotherapy: An International Quarterly, 19 (4), 379-392.
Sonuga-Barke, E., Brandeis, D., Holtmann, M., & Cortese, S. (2014). Computer-based cognitive training for ADHD: A review of current evidence. Child Adolescent Psychiatry Clinical North America, 23, 807-824.
Troyer, J. A., Tost, J. R., Yoshimura, M., Lafontaine, S. D., & Mabie. A. R. (2012). Teaching students how to meditate can improve level of consciousness and problem solving ability. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 69,153–161.
Uzdil, N., & Günaydın, Y. (2022). The effect of sense of coherence on mindful attention awareness and academic self-efficacy in nursing students. Nurse Education in Practice, 64, October .
Vancappel, A. L., Guerinb, L., Réveillère, C., & El-Hageac, W. (2021). Disentangling the link between mindfulness and dissociation: The mediating role of attention and emotional acceptance. European Journal of Trauma & Dissociation, 5(4), 100220.
Wimmer, L., Bellingrath, S., & Stockhausen, L. V. (2020). Mindfulness Training for Improving Attention Regulation in University Students: Is It Effective? and Do Yoga and Homework Matter? Frontiers in Psyhology.  https://doi.org/10.3389/fpsyg.2020.00719
Wieser, W. J., & keil, A. (2020). Attentional threat biases and their role in anxiety: A neurophysiological perspective. International Journal of Psychophysiology, 153,  148-158.
Williams, M. & Penman, D. (2012). Mindfulness: A practical guide to finding peace in a frantic world. Piatkus.co.