طراحی مدلی از اثر واسطه ای کیفیت دلبستگی در رابطه میان باورهای دانش آموزان نوجوان دختر درباره طلاق والدین و راهبردهای مقابله با استرس

نوع مقاله : مقاله علمی

نویسندگان

1 گروه روانشناسی بالینی و سلامت، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.

2 استادیار دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

3 روانپزشک مرکز ملی مطالعات اعتیاد، دانشگاه علوم پزشکی تهران، تهران، ایران

4 استاد گروه روانشناسی صنعتی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

10.22111/jeps.2021.5898

چکیده

طلاق یکی از معضلات بزرگ جوامع امروزی است.نگرانیهای زیادی به دلیل اثرات مخرب همه جانبه آن در نوجوانان، ایجاد نموده است. عمده این اثرات ناشی از تغییر باورهایست که می تواند بر راهبردهای مقابله با استرس طلاق موثر باشد. کیفیت دلبستگی نقش کلیدی در نوع بکارگیری راهبردهای مقابله با استرس دارد،هدف از پژوهش آزمون اثر واسطه‌ای کیفیت دلبستگی در رابطه میان باورهای دانش آموزان نوجوان دختر درباره طلاق والدین و راهبردهای مقابله با استرس بود. نمونه پژوهش حاضر شامل 242دانش آموز دختر مقطع اول متوسطه شهر تهران بود که به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شدند. شرکت کنندگان به مقیاس باورهای کودکان درباره طلاق والدین(CBAPS)، مقیاس کیفیت دلبستگی به والد(مادر یا پدر) و همسال(IPPA)، مقیاس راهبردهای مقابله با شرایط پر استرس(CISS)پاسخ دادند.مطالعه حاضر به منظور آزمون اثر واسطه‌ای از روش آماری مدل یابی معادلات ساختاری استفاده شد.نتایج نشان داد که رابطه بین باورهای دانش آموزان درباره طلاق والدین با کیفیت دلبستگی و راهبردهای مقابله با استرس منفی و معنادار بود.همچنین،در این مدل رابطه بین کیفیت دلبستگی با راهبردهای مقابله با استرس نیز منفی و معنادار بود. نتایج نشان داد مدل مفروض بعد از اصلاح دارای برازش قابل قبولی است.نتایج کلی نشان داد از یکسوی،سرزنش خود و سرزنش مادر در باورهای نوجوانان درباره طلاق تاثیر بسزایی داشته وبیشترین اثر را از پدیده طلاق میگیرند و از سوی دیگر کیفیت دلبستگی به والدنقش مهمتری نسبت به دلبستگی به همسال در ایجاد شرایط مناسبتر بعد از طلاق ایفا می ماید و راهبرد مقابله‌ای اجتنابی پرکاربردترین نوع مقابله درنوجوانان متاثر از طلاق میباشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Model Design of the Mediator Effect of Quality of Attachment Among the Girl-Adolescent Students’s Beliefs About Parental Divorce and Stress Coping Strategies

نویسندگان [English]

  • Majid Alami 1
  • Saeed Imani 2
  • Ali reza Noroozi 3
  • Kiomars Beshlideh 4
1 Department of Clinical Psychology and Health, Kharazmi University, Tehran, Iran. Tehran. Iran.
2 Assistant Professor, Faculty of Educational Sciences and Psychology, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
3 Psychiatrist National Center for Addiction Studies, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran
4 Professor, Department of Industrial Psychology, Shahid Chamran University of Ahvaz. Ahvaz, Iran
چکیده [English]

divorce is one of the major concerns of today's societies,which has raised increasing concerns due to its.full destructive effects,especially in adolescents.Most of these effects are due to a change in their beliefs that can be effective in coping with divorce stress.Considering that quality of attachment plays a key role in the use of,stress coping strategies,the purpose of this study was to test the mediator effect of quality of attachment among the girl-adolescent students’s beliefs about parental divorce and stress coping strategies.The sample consisted of242high school girl students inTehran who were selected by available sampling method.Participants responded to the Children’s Beliefs About Parental Divorce Scale(CBAPS),The Inventory of Parent and Peer Attachment(IPPA),Coping Inventory for Stressful Situations(CISS).In this study, the statistical method of structural equation modeling(SEM)was used to test the mediator effect.The results showed that the relationship between students' beliefs about parental divorce and quality of attachment and stress coping strategies were negative and significant.Also,in this model,the relationship between quality of attachment and stress coping strategies was also negative and significant.the results showed that after the correction,the model’s fitness parameters reached to an optimal level.Overall results showed:that,on the one hand,self blaming and mother blaming in adolescents' beliefs about divorce have the most impact on the phenomenon of divorce and,on the other hand,the quality of attachment to the parent plays a more important role than attachment to peers in creating more suitable conditions later.It also plays a role of divorce andthe avoidance coping strategy,is the most common type of coping.in adolescents affected by divorce.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Adolescent’s Beliefs About Parental Divorce
  • Quality of Attachment
  • Stress Coping Strategies
  • Adolescent
اصلانی، خالد؛ قمری، مرضیه؛ رمضانی، شکوفه و خبازی، ملیحه (1392). آزمودن مدل دلبستگی به پدر و مادر با اضطراب و افسردگی با میانجی گیری دلبستگی به خدا. فصلنامه مشاوره و روان درمانی خانواده، سال سوم، شماره 3، 419-437.
افشاریان، ندا و کدیور، پروین (1395). نقش دلبستگی به والدین و همسالان و ازخودبیگانگی روانی در پیش‌بینی رفتار خرابکارانۀ نوجوانان. فصلنامه اندیشه­های نوین تربیتی، دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی دانشگاه الزهراء، دوره 12، شماره 1، 61-78.‎
اکبرزاده خویی، نسرین (1376). گذر از نوجوانی به پیری (روانشناسی رشد و تحول). تهران، چاپخانه دانشگاه الزهرا.
البرزی، محبوبه؛ خوشبخت، فریبا؛ گلزار، حمیدرضا و صبری، مصطفی (1393). رابطه بین سبک­های دلبستگی و تاب آوری: نقش واسطه ای هوش هیجانی. روان شناسی تحولی: روان شناسان ایرانی، سال یازدهم، شماره 44، 425-436.
اله وردی زاده، کبری (1395). بررسی ویژگی­های روانسنجی مقیاس عقاید کودکان به طلاق والدین و رابطه آن با احساس تنهایی. پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد، گرایش روانسنجی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، گروه روانشناسی، دانشگاه آزاداسلامی، واحد تهران مرکزی.
بشلیده، کیومرث (1393). روش‌های پژوهش و تحلیل آماری مثال‌های پژوهشی با SPSS  و  AMOS. ناشر: دانشگاه شهید چمران اهواز.
بیابانی علی آباد، حلیمه؛ اسعدی، سمانه و برزگر بفرویی، کاظم (1395). مقایسه میزان دلبستگی به والدین، همسالان و خواهران و برادران در نوجوانان درگیر و غیر درگیر در پدیده زورگویی، فصلنامه خانواده پژوهی، سال دوازدهم، شماره 47،369-390.
بیرامی، منصور و محبی، مینا (1395). رابطه دلبستگی به والدین و ادراک از تعارض بین والدین با اختلال اضطراب اجتماعی در دانش‌آموزان دختر: نقش میانجی‌گری راهبرد مقابله‌ای هیجان ‌مدار. فصلنامه روان شناسی بالینی، دوره 8، شماره 1، شماره پیاپی 29، 71-82.
چرخ آبی، مرتضی. (1390). طراحی و آزمودن اُلگویی از پیشایندهای مهم سلامت روانی و جسمانی در پرستارانِ بیمارستانهای وابسته به دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز. پایان نامه کارشناسی ارشد روان شناسی صنعتی و سازمانی، دانشگاه شهید چمران، اهواز.
سازمان نظام روانشناسی و مشاوره جمهوری اسلامی ایران (1386). نظامنامه اخلاقی، فصلنامه تازه­های رواندرمانی، سال سیزدهم، شماره 49 و 50، 136-148.
علیلو، مجید محمود؛ خانجانی، زینب و بیات، احمد (1395). پیش‌بینی اختلالات هیجانی مرتبط با اضطراب نوجوانان براساس تنظیم هیجان، راهبردهای مقابله‌ای و نشانه‌های اختلال شخصیت مرزی. فصلنامه مطالعات روانشناسی بالینی، دوره 7، شماره 25، 107-128.
فرنام، علی (1397). اثربخشی آموزش مهارت حل مسئله و مدیریت خشم بر کاهش تعارضات والد – نوجوان در بین دانش‌آموزان پسر. مجله مطالعات روانشناسی تربیتی، دوره 15، شماره 29، بهار، 149-176.
فرنام، علی (1395). اثربخشی آموزش رفتارهای سالم (با تأکید بر حل مسئله) بر سبک‌های حل مسئله و راهبردهای مقابله‌ای سازنده در نوجوانان دانش آموز. مجله مطالعات روانشناسی تربیتی، دوره 13، شماره 24، پاییز، 108-89.
قریشی راد، فخر السادات (1389). اعتباریابی مقیاس مقابله با موقعیت­های استرس زای اندلر و پارکر.  مجله علوم رفتاری، دوره 4، شماره 1، 1-7.
قمری گیوی، حسین و خشنودنیای چماچایی، بهنام (1395). مقایسه مهارتهای اجتماعی، سلامت روانی و عملکرد تحصیلی در فرزندان با والدین مطلقه، متقاضی طلاق و عادی. فصلنامه خانواده پژوهی، سال دوازدهم، شماره 45، 69-92.
گلدنبرگ، ایرنه و گلدنبرگ، هربرت (1396). خانواده درمانی. ترجمه حسین شاهی و نقشبندی، نشر روان.
محسنی مقدم، مریم السادات و میرزا حسینی، حسن (1394). بررسی روایی و اعتبار مقیاس باورهای کودکان در مورد طلاق والدین در استان قم. سومین کنفرانس ملی توسعه پایدار در علوم تربیتی و روانشناسی، مطالعات اجتماعی و فرهنگی، تهران.
مهبد، مینا و فولادچنگ، محبوبه (1391). نقش دلبستگی به والدین در پیشرفت تحصیلی با واسطه گری خودکارآمدی. فصلنامه روان شناسی کاربردی، دوره 6، شماره 1 (پیاپی 21)، 88-102.
مهدوی، عابد؛ گلستانی، علیرضا؛ آقایی، مریم؛ همتی راد، گیتی؛ حاج حسینی، منصوره؛ غلامعلی لواسانی، مسعود؛ سپهر یگانه، شهربانو و سادات قربانی نیا، فاطمه (1398). اثربخشی آموزش مهارت حل مسئله بر افزایش سازگاری اجتماعی و راهبردهای خودتنظیمی کودکان طلاق. مجله مطالعات روانشناسی تربیتی، دوره 16، شماره 33، بهار، 170-157.
مهرابی زاده هنرمند، مهناز؛ فتحی، کیهان و شهنی ییلاق، منیجه (1387). بررسی افسردگی، هیجان خواهی، پرخاشگری، سبک­های دلبستگی و وضعیت اقتصادی اجتماعی به عنوان پیش بین­های وابستگی به مواد مخدر در نوجوانان پسر شهر اهواز. مجله علوم تربیتی و روانشناسی، دوره 15، شماره 1 (ویژه نامه روان شناسی)، 153-178.
ناصری محمدآبادی، علی؛ عسکری، آزاده؛ بهرامی، فاطمه؛ صادق، رباب و عابدی، جواد (1391). هنجاریابی پرسشنامه خزانه دلبستگی والدین و همسالان تجدید نظر شده در کودکان 9 تا 11 ساله شهر اصفهان. پژوهشهای روانشناسی بالینی و مشاوره، 2 (2)، 25-40.
نمازی، فرحناز و سهرابی شفگتی، نادره (1397). نقش واسطه گری سازگاری اجتماعی در بین الگوهای خانواده و سلامت روان نوجوانان. مجله مطالعات روانشناسی تربیتی، دوره 15، شماره 29، بهار، 237-256.
هاشمی، زهرا و جوکار، بهرام (1392). مدل یابی علّی تاب آوری هیجانی: نقش دلبستگی به والدین و همسالان، راهبردهای مقابله ای و تنظیم شناختی هیجانات. مجله مطالعات روان شناختی، دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی دانشگاه الزهراء، دوره 9، شماره 1، 9-37.
هومن، حیدر علی (1381). تحلیل داده­های چند متغیری در پژوهش رفتاری. تهران: نشر پارسا.
Ali, L. (2016). Single mother families: An Interactionist perspective to promote cognitive functioning in middle childhood (Doctoral dissertation, Iowa State University).
Afifi, T. D. (2003). ‘Feeling caught’in stepfamilies: Managing boundary turbulence through appropriate communication privacy rules. Journal of Social and Personal Relationships, 20(6), 729-755.
Afifi, T. D., & Schrodt, P. (2003). “Feeling caught” as a mediator of adolescents' and young adults' avoidance and satisfaction with their parents in divorced and non-divorced households. Communication Monographs, 70(2), 142-173.
Amato, P. R. (2001). Children of divorce in the 1990s: an update of the Amato and Keith (1991) meta-analysis. Journal of family psychology, 15(3),355.
Amato, P. R., & Anthony, C. J. (2014). Estimating the effects of parental divorce and death with fixed effects models. Journal of Marriage and Family, 76(2), 370-386.
Amato, P. R., Patterson, S., & Beattie, B. (2015). Single-parent households and children’s educational achievement: A state-level analysis. Social science research, 53, 191-202.
Anderson, J. (2014). The impact of family structure on the health of children: Effects of divorce. The Linacre Quarterly, 81(4), 378-387.
Armsden, G. C., & Greenberg, M. T. (1987). The inventory of parent and peer attachment: Individual differences and their relationship to psychological well-being in adolescence. Journal of youth and adolescence, 16(5), 427-454.
Biblarz, T. J., & Gottainer, G. (2000). Family structure and children's success: A comparison of widowed and divorced single‐mother families. Journal of Marriage and Family,62(2), 533-548.
Björklund, A., Ginther, D. K., & Sundström, M. (2007). Family structure and child outcomes in the USA and Sweden. Journal of Population Economics, 20(1), 183-201.
Bouwer, Divan (2014). The relationship between coping behaviour and resilience processes in children in a high risk community, BA Honours in Psychology.
Bramlett, M. D., & Radel, L. (2014). Adverse family experiences among children in nonparental care,2011-2012(Vol. 74). US Department of Health and Human Services, Centers for Disease Control and Prevention, National Center for Health Statistics.
Briggs, H. E., Miller, K. M., Orellana, E. R., Briggs, A. C., & Cox, W. H. (2013). Effective single-parent training group program: Three system studies. Research on Social Work Practice, 23(6),680-693.
Cherry, J. (2016). The Communication Patterns and Experiences of Children in Single Parent Families.
Chetty, R., Hendren, N., Kline, P., & Saez, E. (2014). Where is the land of opportunity? The geography of intergenerational mobility in the United States. The Quarterly Journal of Economics, 129(4),1553-1623.
Delia, J., & Krasny, M. E. (2018). Cultivating positive youth development, critical consciousness, and authentic care in urban environmental education. Frontiers in psychology, 8, 2340.
Dickerson, C. (2014). The lived experience of fatherlessness in male adolescents: the student perspective, A Dissertation Presented in Partial Fulfillment of the Requirements for the Degree Doctor of Education, Liberty University, Lynchburg, VA.
Eccles, J. S. (1999). The development of children ages 6 to 14. The future of children, 30-44.
Endler, N. S., & Parker, J. D. (1990). Multidimensional assessment of coping: A critical evaluation. Journal of personality and social psychology, 58(5), 844.
Endler, N. S., & Parker, J. D. (1994). Assessment of multidimensional coping: Task, emotion, and avoidance strategies. Psychological assessment, 6(1), 50.
Endler, N. S., & Parker, J. D. A. (1999). Coping Inventory for Stressful Situations (CISS): Manual (Revised Edition). Toronto: Multi-Health Systems.
Fife, E. M., Leigh Nelson, C., & Messersmith, A. S. (2014). The influence of family communication patterns on religious orientation among college students. Journal of Family Communication, 14(1), 72-84.
Howard, M. S., & Medway, F. J. (2004). Adolescents' attachment and coping with stress. Psychology in the Schools, 41(3), 391-402.
Jackson, L. J., & Fife, S. T. (2018). The Impact of Parental Divorce: The Relationship Between Social Support and Confidence Levels in Young Adults. Journal of Divorce & Remarriage, 59(2), 123-140.
Keaten, J., & Kelly, L. (2008). Emotional intelligence as a mediator of family communication patterns and reticence. Communication Reports, 21(2),104-116.
Kurdek, L. A., & Berg, B. (1987). Children's Beliefs About Parental Divorce Scale: psychometric characteristics and concurrent validity. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 55(5),712.
Lamb, M. E. (2018). Does shared parenting by separated parents affect the adjustment of young children? Journal of Child Custody, 15(1), 16-25.
Lee, S. M., & Sung, K. M. (2017). The effects of violence coping program based on middle-range theory of resilience on emergency room nurses' resilience, violence coping, nursing competency and burnout. Journal of Korean Academy of Nursing, 47(3), 332-344.
Loehlin, J. C. (2004). Latent variable models: An introduction to factor, path, and structural equation analysis. Psychology Press.
Mabusela, M. H. M. (2014). Absent fathers: an ecosystemic exploration of context (Doctoral dissertation).
McLanahan, S., Tach, L., & Schneider, D. (2013). The causal effects of father absence. Annual review of sociology, 39, 399-427.
Miller, J. E., & Davis, D. (1997). Poverty history, marital history, and quality of children's home environments. Journal of Marriage and the Family,996-1007.
Mooney, A., Oliver, C., & Smith, M. (2009). Impact of family breakdown on children's well-being: Evidence review.
Nixon, E., Greene, S., & Hogan, D. (2015). “It’s What’s Normal for Me” Children’s Experiences of Growing Up in a Continuously Single-Parent Household. Journal of Family Issues, 36(8),1043-1061.
Poole, J. C., Dobson, K. S., & Pusch, D. (2017). Childhood adversity and adult depression: the protective role of psychological resilience. Child abuse & neglect, 64, 89-100.
Punyanunt-Carter, N. M. (2008). Father-daughter relationships: Examining family communication patterns and interpersonal communication satisfaction. Communication Research Reports, 25(1),23-33.
Spano, S. (2004). Stages of adolescent development. Research Facts and Findings, ACT for Youth: Upstate Center of Excellence, Cornell University.
Steinberg, L. (1993). Adolescence. New York: McGraw-Hill, Inc. 
Sweeney, M. M. (2010). Remarriage and stepfamilies: Strategic sites for family scholarship in the21st century. Journal of Marriage and Family,72(3),667-684.
Vangelisti, A. L. (Ed.). (2012). The Routledge handbook of family communication. Routledge.
Wilkinson, R. B., & Goh, D. Y. L. (2014). Structural, age, and sex differences for a short form of the inventory of parent and peer attachment: the IPPA-45. Journal of Relationships Research, 5.
Wu, C. L., Huang, Y. T., Wang, P. Y., & Chen, H. C. (2018). Parent–child attachment as a mediator of the relationship between parenting style and gelotophobia among adolescents. International Journal of Psychology.