اثربخشی آموزش فلسفه بر رشد قضاوت اخلاقی، رفتار جامعه یار و مهار خشم در دانش آموزان شهر اهواز

نوع مقاله : مقاله علمی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای روانشناسی تربیتی، گروه روانشناسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران

2 استادیار گروه روانشناسی،واحد اهواز،دانشگاه آزاد اسلامی،اهواز،ایران.

3 استادیار گروه روانشناسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران

چکیده

این پژوهش با هدف تعیین اثربخشی آموزش فلسفه بر رشد قضاوت اخلاقی، رفتار جامعه یار و مهار خشم در دانش آموزان شهر اهواز انجام شده است. روش پژوهش تجربی از نوع پیش آزمون-پس آزمون با گروه گواه و با انجام مرحله پیگیری بود. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه دانش آموزان دختر متوسطه دوم (پایه دهم و یازدهم) شهر اهواز در سال تحصیلی 97-96 بودند، که با روش نمونه گیری تصادفی خوشه‌ای چند مرحله‌ای از 160 نفر دانش آموز 40 نفر انتخاب و به روش تصادفی ساده در یک گروه آزمایش (20 نفر) و یک گروه گواه (20 نفر) اختصاص یافتند. گروه آزمایش تحت 10 جلسه برنامه آموزش گروهی فلسفه (یک بار در هفته و به مدت 90 دقیقه) قرار گرفتند و گروه گواه هیچ آموزشی دریافت نکرد. پس از آموزش فلسفه، پس آزمون و یک ماه و نیم پس از مداخله، مرحله پیگیری انجام شد. برای گرد‌آوری اطلاعات از پرسشنامه‌های رشد اخلاقی لطف آبادی (1385)، پرسشنامه رفتار جامعه یار کارلو و همکاران (2003) و پرسشنامه خشم آیزنگ و ویلسون (1975) استفاده شد. تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیری (مانکوا) و روش تجزیه و تحلیل تک متغیری آنکوا انجام شد. نتایج پژوهش در سطح معنی‌داری (0.001>p) نشان داد آموزش فلسفه بر رشد قضاوت اخلاقی، رفتار جامعه یار و مهار خشم در دانش آموزان تاثیر مثبت داشت و این نتیجه در مرحله پیگیری ماندگار بود. آموزش فلسفه قدرت قضاوت اخلاقی در کودکان را افزایش داد، علاوه بر این سبب بهبود ارتباطات، مسئولیت‌پذیری اجتماعی و کنترل خشم گردید.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Effectiveness of philosophy education on the development of moral judgment, prosocial behavior and anger control in the students in Ahwaz city

نویسندگان [English]

  • Mahrokh Faraji 1
  • Behnam Makvandi 2
  • Saeed Bakhtiyar Pour 3
  • Zahra Eftekhar Saadi 3
  • Parvin Ehteshamzadeh 3
1 Ph.D. student, Department of Psychology, Ahvaz Branch, Islamic Azad University, Ahvaz, Iran
2 Assistant Professor, Department of Psychology, Ahvaz Branch, Islamic Azad University, Ahvaz, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Psychology, Ahvaz Branch, Islamic Azad University, Ahvaz, Iran
چکیده [English]

The aim of the present study was to determine effectiveness of teaching philosophy for children (P4C) on the growth of moral judgment, prosocial behavior and inhibition of anger in Ahwaz city students. The research method was pre-test, post-test with control group, and follow-up. The participants of the study consisted of all second-grade secondary school students in Ahwaz city in the academic year of 2016-2017. Using multi-stage cluster random sampling, 40 students were selected from 160 students and randomly were assigned into experiments (n=20) and control (n=20) groups. The experimental group was subjected to teaching philosophy for children for 2 months (10 sessions, once a week for 90 minutes) and the control group did not receive any intervention, after the post-test program and one and a half months after the intervention, a follow-up phase was performed. The tools used for data, Lotf Abadi's Moral Development Questionnaire (2007), Prosocial Behavior Questionnaire of Carole et al. (2003) and Eysenck & Wilson's aggression questionnaire (1975). Data analysis was using multivariate covariance analysis (MANCOVA) and ANCOVA single-variable. The results showed that the teaching of philosophy affects the moral judgment development، prosocial behavior and anger control in students, and this result was persistent during the follow up phase (p < 0.001). The teaching of philosophy increased the power of moral judgment in children, in addition, improved communication, social responsibility and anger control.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Teaching philosophy for children (P4C)
  • moral judgment
  • prosocial behavior
  • anger control
  • students

مراجع

1.اکبری، بهمن، رحمتی، فهیمه. (1394). اثربخشی بازی‌درمانی مبتنی بر روی آورد شناختی– رفتاری بر کاهش پرخاشگری کودکان پیش‌دبستانی مبتلابه اختلال نارسایی توجه/ فزون کنشی. فصلنامه سلامت روان کودک، ۲ (۲)، ۹۳-۱۰۰.
2.اکرمی، لیلا، قمرانی، امیر، یارمحمدیان، احمد. (1393). اثربخشی آموزش فلسفه بر قضاوت اخلاقی و عزت‌نفس دانش‌آموزان نابینا. تفکر و کودک، 5(10)، 1-16.
 3.برهمن، مریم، خدا بخشی صادق‌آبادی، فاطمه. (1396). آموزش فلسفه برای کودکان. پیشرفت‌های نوین در علوم رفتاری، ۲ (۹)، ۹۰-۱۰۴.
4.تجلی‌نیا، امیر، کریمی، روح‌الله. (1393). بررسی تأثیر اجرای برنامة فلسفه برای کودکان در کاهش و مهار خشم دانش‌آموزان پسر پایة اول مقطع متوسطة شهر تهران. تفکر وکودک، 5(9)، 39-63.
5.جاویدی کلاته جعفرآبادی، طاهره، اکبری، احمد (1388). تحلیلی بر برنامه درسی فلسفه برای کودکان و ویژگی مواد خواندنی مناسب در اجرای آن. همایش ملی کتاب‌خانه‌های آموزشگاهی. پویاسازی نظام آموزشی و مشارکت در فرایند یاددهی-یادگیری.
6.جلیلیان، سهیلا، عظیم پور، احسان، جلیلیان، فریبا (1396). اثربخشی برنامه آموزش فلسفه به کودکان بر پرورش توانایی حل مسئله و قضاوت اخلاقی در دانش آموزان. پژوهش‌های تربیتی، شماره ۳ (۳۲)، ۸۰-۱۰۱.
7.جناب زاده رودباری، مریم، انصاریان، فهیمه، نادری، عزت اله. (1395). بررسی نقش برنامه آموزش فلسفه برای کودک (C4P) بر کاهش برون‌ریزی و درون‌ریزی خشم در دانش آموزان پسر پایۀ اول مقطع متوسطه مدارس دولتی منطقه 14 شهر تهران. فصلنامه علمی - پژوهشی پژوهشنامه تربیتی، 11(47), 21-46.
8.دره زرشکی، نسرین، برزگر بفروئی، کاظم، زندوانیان، احمد. (1396). اثربخشی آموزش فلسفه به شیوه حلقه کندوکاو بر تفکر انتقادی در دانش آموزان دوره ابتدائی. مجله روان‌شناسی شناختی، ۵ (۲)، ۶۱-۷۰.
9.رمضانی، معصومه. (1391). بررسی برنامۀ درسی فلسفه برای کودکان در راستای توجه به ابعاد مختلف ذهنیت فلسفی. تفکر و کودک، 1(1)، 21-35.
10.سیف‌‌‌نراقی، مریم، قبادیان، مسلم، نادری، عزت‌الله، شریعتمداری، علی. (1391). اجتماع پژوهشی روشی مؤثر در رشد اجتماعی کودکان. تفکر و کودک، 2(4)، 37-58.
11.عصاره، علیرضا، مهدی زاده تهرانی، آیدین، امینی زرین، علیرضا، عظیمی، شادی. (1397). نقدی بر نظریۀ رشد قضاوت اخلاقی لارنس کلبرگ: پژوهشی در بررسی چندجانبه نظریۀ کلبرگ و ارائه رهنمودی دربارۀ مراحل رشدی او. فصلنامه علمی - پژوهشی تعلیم و تربیت، ۳۴ (۲)، ۹۳-۱۱۲.
12.عطادخت، اکبر، بشرپور، سجاد، دولتی، حسین. (1395). تعیین نقش همدلی و سبک زندگی اسلامی‌ در تبیین رفتار جامعه یار معلمان. روان‌شناسی مدرسه، 5(4)، 75-84.
13.عظیم پور، علیرضا، اسکندری، حسین، ابراهیمی قوام، صغری. (1395). بررسی تأثیر آموزش "فلسفه برای کودکان" بر تحول اخلاقی دانش آموزان پسر پایۀ‌ پنجم ابتدایی شهر تهران در سال 1387. مجله مطالعات روانشناسی تربیتی، 13(23)، 65-82.
14.قبادیان، مسلم. (1394). تأثیر برنامه آموزش فلسفه به کودکان بر مهارت‌های اجتماعی دانش آموزان پایۀ پنجم ابتدایی. نشریه پژوهش‌های تربیتی، ۲ (۳۰)، ۱۳۸-۱۴۹.
15.کجباف، محمد باقر، سجادیان، ایلناز، نوری، ابوالقاسم. (1389). بررسی ساختار عاملی، روایی و اعتبار مقیاس گرایش‌های اجتماعی مطلوب در بین دانشجویان. جامعه‌شناسی کاربردی، 21(2)، 101-118..
16.کرامتی، میسره، عمادیان، سیده علیا. (1395). رابطه رشد اخلاقی، اعتیاد به پیامک و افت تحصیلی دانش‌آموزان. فصلنامه فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات در علوم تربیتی، 6(4 (پیاپی 24))، 111-126.
17.کم، فیلیپ. (1385). کتاب داستان‌های فکری 3 با 79 فعالیت. (ترجمه: فرزانه شهرتاش، نسرین ابراهیمی لویه). تهران: انتشارات شهرتاش.
18.گراوند، پریوش، منشئی، غلامرضا. (1394). اثربخشی آموزش تنظیم هیجان و مهارت‌های اجتماعی بر پرخاشگری ارتباطی، آشکار و رفتار جامعه پسند نوجوانان پرخاشگر شهر خرم‌آباد. مجله مطالعات ناتوانی، ۵، ۱۹۰-۱۹۹.
19.گنجی، حمزه. (1391). ارزشیابی شخصیت، ویرایش دوم، نشر ساوالان.
20.لیپمن، متیو. (1389). کودکی در مدرسه لیزا. (ترجمه: حمیده بحرینی). تهران: انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
21.مرعشی، سید منصور، صفایی مقدم، مسعود، خزامی، پروین. (1391). بررسی تأثیر اجرای برنامۀ آموزش فلسفه برای کودکان به‌ روش اجتماع پژوهشی، بر رشد قضاوت اخلاقی دانش‌آموزان پایۀ پنجم ابتدایی شهر اهواز. تفکر و کودک، 1(1)، 83-102.
22.معروفی، یحیی، محمدنیا، اسماعیل. (1392). دوزبانگی و رابطه آن با مهارت‌های تفکر انتقادی. فصلنامه نوآوری‌های آموزشی، 12(45)، 45-60.
23.مهدوی، محمدصادق، زارعی، امین. (1390). عوامل مؤثر در گرایش نوجوانان به ارزش‌های اخلاقی در دانش آموزان سال سوم راهنمایی استان همدان. مطالعات جامعه‌شناختی ایران، 1(3)، 1-21.
24.ناجی، سعید. (1389). کندوکاو فلسفی برای کودکان و نوجوانان -جلد اول، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
25.هدایتی، مهرنوش. (1391). «فلسفه برای کودکان» و کنترل پرخاشگری. تفکر و کودک، 2(3)، 109-134.
مطالعات روانشناسی تربیتی
دوره 16، شماره 36
دی 1398
صفحه 97-122

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار