اثربخشی آموزش فرزندپروری مثبت بر سرزندگی تحصیلی، انگیزه پیشرفت تحصیلی و خودکارآمدی تحصیلی دانش‌آموزان دختر با پیشرفت تحصیلی ضعیف

نوع مقاله : مقاله علمی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد روانشناسی بالینی کودک و نوجوان، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران.

2 کارشناسی ارشد مشاوره و راهنمایی، واحد یزد، دانشگاه آزاد اسلامی، یزد، ایران.

3 کارشناسی ارشد مشاوره خانواده، دانشگاه خوارزمی تهران، تهران، ایران

4 دانشجوی دکتری تخصصی مشاوره، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.

10.22111/jeps.2026.53798.6132

چکیده

پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی آموزش فرزندپروری مثبت بر سرزندگی تحصیلی، انگیزه پیشرفت تحصیلی و خودکارآمدی تحصیلی دانش‌آموزان دختر با پیشرفت تحصیلی ضعیف انجام شد. روش پژوهش، نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون–پس‌آزمون با گروه گواه بود. جامعه آماری شامل والدینِ دانش‌آموزان دختر دوره‌ی اول متوسطه مدارس دولتی منطقه 3 شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۳–۱۴۰۴ بود که از میان آن‌ها 30 نفر (15 نفر گروه آزمایش و 15 نفر گروه گواه) به‌صورت تصادفی انتخاب و جایگزین شدند. ابزار گردآوری داده‌ها شامل پرسشنامه سرزندگی تحصیلی دهقانی‌زاده و همکاران (۱۳۹۱)، پرسشنامه انگیزه پیشرفت تحصیلی هرمانس (۱۹۷۰) و پرسشنامه خودکارآمدی تحصیلی جینکز و مورگان (۱۹۹۹) بود. گروه آزمایش طی هشت جلسه‌ی ۶۰ دقیقه‌ای بر اساس پروتکل فرزندپروری مثبت ساندرز و همکاران (۲۰۰۳) آموزش دید. داده‌ها با استفاده از آزمون تحلیل کوواریانس چندمتغیری (MANCOVA) تجزیه و تحلیل شدند. نتایج نشان داد مداخله فرزندپروری مثبت سبب افزایش معنادار سرزندگی تحصیلی، انگیزه پیشرفت تحصیلی و خودکارآمدی تحصیلی در دانش‌آموزان گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل شد (001/0>P). تبیین نظری نشان داد که آموزش فرزندپروری مثبت از طریق تقویت تعاملات هیجانی–شناختی والد–کودک، ایجاد محیطی امن و حمایتگر و افزایش احساس شایستگی و عاملیت درونی، توانست نظام هیجانی و انگیزشی فرزندان را بازتنظیم کند و به بهبود ادراک کارآمدی، انگیزه درونی و پاسخ سازنده در برابر چالش‌های تحصیلی منجر گردد. تداوم اثربخشی در مرحله پیگیری نیز مؤید پایداری اثر مداخله بود. بدین‌ترتیب، برنامه‌های فرزندپروری مثبت می‌توانند به‌عنوان راهبردی پیشگیرانه برای ارتقای عملکرد و سلامت روان تحصیلی دانش‌آموزان کم‌پیشرفت به‌کار گرفته شوند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Effectiveness of Positive Parenting Training on Academic Vitality, Academic Achievement Motivation, and Academic Self-Efficacy of Female Students with Poor Academic Achievement

نویسندگان [English]

  • Fatemeh Behbahani 1
  • Mahdiehsadat Modaresifar 2
  • Helya Sarmadfar 3
  • Mojgan Pourdel 4
1 M.A. in Clinical Child and Adolescent Psychology, Shiraz Branch, Islamic Azad University, Shiraz, Iran.
2 M.A. in Counseling and Guidance, Yazd Branch, Islamic Azad University, Yazd, Iran.
3 , M.A. in Family Counseling, Kharazmi University, Tehran, Iran.
4 Ph.D. Candidate in Counseling, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran.
چکیده [English]

The present study aimed to investigate the effectiveness of positive parenting training on academic vitality, academic achievement motivation, and academic self-efficacy of female students with poor academic achievement. The research method was a quasi-experimental design with a pre-test-post-test design with a control group. The statistical population included parents of female students in the first year of high school in public schools in District 3 of Tehran in the academic year 1403-2025, from whom 30 people (15 in the experimental group and 15 in the control group) were randomly selected and replaced. The data collection tools included the Academic Vitality Questionnaire by Dehghani Zadeh et al. (2012), the Hermans Academic Achievement Motivation Questionnaire (1970), and the Jinks and Morgan Academic Self-Efficacy Questionnaire (1999). The experimental group was trained in eight 60-minute sessions based on the positive parenting protocol of Saunders et al. (2003). Data were analyzed using the multivariate analysis of covariance (MANCOVA) test. The results showed that the positive parenting intervention significantly increased academic vitality, academic achievement motivation, and academic self-efficacy in the experimental group compared to the control group (P<0.001). Theoretical explanation showed that positive parenting training, by strengthening parent-child emotional-cognitive interactions, creating a safe and supportive environment, and increasing the sense of competence and internal agency, was able to reorganize the emotional and motivational system of children and lead to improved perceptions of efficacy, internal motivation, and constructive responses to academic challenges. The continued effectiveness in the follow-up phase also confirmed the sustainability of the intervention effect.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Positive parenting
  • academic vitality
  • academic achievement motivation
  • academic self-efficacy
  • female students

مراجع

اکبردوست زنگنه، سلمان؛ طهرانچی، عطا و ایجادی، زهرا. (1403). مدل ساختاری روابط بین ویژگی های شخصیتی و خود ارزشمندی با خودکارآمدی تحصیلی با میانجیگری انگیزه پیشرفت دانش آموزان. مجله مطالعات روانشناسی تربیتی، 21(54)، 43-19. https://jeps.usb.ac.ir/article_8515.html
بنی اسدی، علی و پورشافعی، هادی. (1391). نقش انگیزش و خودکارآمدی تحصیلی و رویکردهای مطالعه در پیشرفت ریاضی دانش‌آموزان رشته‌های علوم تجربی و ریاضی مقطع متوسطه شهر قاین. فصلنامه علمی اندیشه‌های نوین تربیتی، 8(4)، 102-81. https://jontoe.alzahra.ac.ir/article_328.html
بهرامیان، سیده فاطمه و شیخ‌الاسلامی، راضیه. (1403). بررسی اثربخشی آموزش مهارت های فرزندپروری مثبت بر واکنش پذیری هیجانی و خودکارآمدی مقابله ای دانش آموزان نوجوان. مجله دستاوردهای روانشناختی، 31(1)، 272-253.
پیرزادی، حجت؛ تفرشی، ریحانه و. یزدانی، محمدجواد. (1403). اثربخشی برنامه فرزندپروری مثبت بر مشکلات رفتاری کودکان مادران سرپرست خانوار. فصلنامه پژوهش نامه کاربردی روانشناختی. https://japr.ut.ac.ir/article_99360.html
جعفرطباطبایی، تکتم‌سادات؛ جعفرطباطبایی، سمانه سادات؛ بیجاری، تکتم و گنجی‌فرد، ملیحه. (1404). تأثیر بازی‌های مبتنی بر جنبه‌های روانشناختی، ادراکی-رشدی و اجتماعی بر مسئولیت‌پذیری اجتماعی، اضطراب امتحان و خودکارآمدی تحصیلی دانش‌آموزان دارای ناتوانی‌های یادگیری. مجله مطالعات روانشناسی تربیتی، 22(59)، 33-1. 10.22111/jeps.2025.45887.5425
خدیوی، اسدالله و وکیلی مفاخری، افسانه. (1390). رابطه بین انگیزه پیشرفت، منبع کنترل، خودپنداره و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان سال اول متوسطه نواحی پنج گانه تبریز. آموزش و ارزشیابی، 4(13)، 66-45. https://journals.iau.ir/article_521683.html
دهقانی­زاده، محمدحسین. و حسین چاری، مسعود. (1391). سرزندگی تحصیلی و ادراک از الگوی ارتباطی خانواده؛ نقش واسطه ای خودکارآمدی. مجله­ی مطالعات آموزش و یادگیری، 4(2)، 21-4. 10.22099/JSLI.2013.1575
دهقانی­زاده، محمدحسین.، حسین چاری، مسعود.، مرادی، مرتضی. و سلیمانی خشاب، عباسعلی. (1393). سرزندگی تحصیلی و ادراک از الگوهای ارتباطات خانواده و ساختار کلاس؛ نقش واسطه ای ابعاد خودکارآمدی. فصلنامه­ی روانشناسی تربیتی،  32(10)، 30-1. https://jep.atu.ac.ir/article_62.html
شریفی، علی اکبر و خرمی، زینب. (1401). اثربخشی آموزش فرزندپروری مثبت به مادران بر کارکرد های اجرایی و انگیزش تحصیلی کودکان دارای اختلال کم توجهی - بیش فعالی. نشریه پژوهش در یادگیری آموزشگاهی و مجازی، 10(2)، 96-87. 10.30473/ETL.2022.62553.3720
شیخ الاسلامی، علی؛ سیداسماعیلی قمی، نسترن؛ سارعی، علی و شارعی، آیسان. (1404). اثربخشی توانمندسازی روانشناختی بر خودپنداره‌ی تحصیلی دانش‌آموزان با عملکرد تحصیلی پایین. پژوهش در نظام‌های آموزشی، 19(68)، 35-21.  https://doi.org/10.22034/jiera.2025.531981.3339
شیخ الاسلامی، علی؛ قدیمی، مریم و رضائی‌شریف، علی. (1404). اثربخشی آموزش به روش تلفیقی در درس ریاضی بر اشتیاق تحصیلی دانش‌آموزان. فصلنامه مطالعات روانشناسی تربیتی، 22(59)، 190-177. https://jeps.usb.ac.ir/article_9376.html
شیخ‌الاسلامی، علی و سیداسماعیلی قمی، نسترن. (1400). اثربخشی آموزش ایمن‌سازی در برابر استرس بر خودکارآمدی تحصیلی دانش‌آموزان پسر دچار استرس تحصیلی. دوفصلنامه‌ راهبردهای شناختی در یادگیری، 9(17)، 161-149. https://asj.basu.ac.ir/article_3830.html
شیخ‌الاسلامی، علی. (1401). پیش‌بینی سرزندگی تحصیلی دانش‌آموزان براساس حمایت تحصیلی و خودپنداره‌ی تحصیلی. پژوهش در نظام‌های آموزشی، 16(57)، 61-51. https://www.jiera.ir/article_154370.html
شیخ‌الاسلامی، علی. اثریخشی آموزش راهبردهای یادگیری شناختی و فراشناختی بر اهمال‌کاری تحصیلی دانش‌آموزان با پیشرفت تحصیلی پایین. مجله‌ی روانشناسی مدرسه، 6(3)، 84-65. https://jsp.uma.ac.ir/article_585.html
غلامرضایی، ندا؛ خلعتبری، جواد و تویرسیاری، عفت. (1404). اثربخشی آموزش فرزندپروری مثبت به والدین بر میزان استرس، سلامت روان و انگیزه تحصیلی در فرزندان آن ها. نشریه رویش روانشناسی، 14(2)، 154-145. URL: http://frooyesh.ir/article-1-5809-fa.html
فتوحی، زهره؛ اسدزاده، حسن؛ سعدی‌پور، اسماعیل؛ درتاج، فریبرز و ابراهیمی قوام، صغری. (1403). اثربخشی آموزش مبتنی برطرحواره در حوزه خودگردانی و عملکرد مختل بر خودکارامدی تحصیلی و انگیزه پیشرفت دانش آموزان دختر دوره متوسطه اول. مجله مطالعات روانشناسی تربیتی، 21(54)، 29-1. 10.22111/JEPS.2024.41157.4891
معین‌فر، راضیه؛ غضنفری، احمد و کیانی، فریبا. (1397). اثربخشی آموزش فرزندپروری مثبت بر خودکارآمدی، سرسختی و تاب آوری تحصیلی دختران دبستانی 9 تا 12 سال شهر شهرکرد. نشریه آسیب‌های اجتماعی کودک و نوجوان، 22، 16-1.
References
Amalu, MN., & Dien, C. (2022). Achievement motivation, academic optimism and performance in mathematics of secondary school students in cross river state, nigeria. Fudma Journal of Educational Foundations, 5, 7. https://doi.org/10.33902/jpsp.202426613
Anierobi EI, Nwogbo VN, Joanna Ogbe I, Ademola Oyeyemi A. (2022). Academic motivation and academic self-efficacy as determinants of students' academic performance in aguata, anambra state. Researchgate, 1, 61-71. https://jasianresearch.com/index.php/AJOAIR/article/view/368.
Apaydın, S. (2022). The effect of positive discipline parenting program on parental disciplinary practices, parenting stress and parenting self-efficacy (Doctoral dissertation, Middle East Technical University (Turkey)).‏ https://hdl.handle.net/11511/96376
Asino, F., Mukadi, E., & Nyanga’ra, N. (2023). Counselling On Stigma And Its Influence On Academic Progression And Psychological Wellbeing Of Adolescent Student Mothers In Public Secondary Schools In Nakuru County, Kenya. Journal of Humanities and Social Sciences ISSN (2708-504X), 3(1), 74-86.‏ DOI:10.22259/2394-6296.1003005
Barkhoda, S. J., & Karami, P. (2023). Modeling the Structural Relationships of Social Support on Academic Satisfaction with the Mediating Role of Academic Vitality. Journal of Cognitive Strategies in Learning, 11(20), 255-283.‏ 10.22084/J.PSYCHOGY.2023.27144.2536
Çelik, O. (2024). Academic motivation in adolescents: the role of parental autonomy support, psychological needs satisfaction and self-control. Frontiers in psychology, 15, 1384695.‏ https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1384695
Chen, Q., Zhu, Y., & Chui, W. H. (2021). A Meta-Analysis on Effects of Parenting Programs on Bullying Prevention. Trauma, violence & abuse, 22(5), 1209–1220. https://doi.org/10.1177/1524838020915619
Deb, S. S., Retzer, A., Roy, M., Acharya, R., Limbu, B., & Roy, A. (2020). The effectiveness of parent training for children with autism spectrum disorder: a systematic review and meta-analyses. BMC psychiatry, 20(1), 583. https://doi.org/10.1186/s12888-020-02973-7
Dekkers, T. J., Hornstra, R., van der Oord, S., Luman, M., Hoekstra, P. J., Groenman, A. P., & van den Hoofdakker, B. J. (2022). Meta-analysis: Which Components of Parent Training Work for Children With Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder?. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 61(4), 478–494. https://doi.org/10.1016/j.jaac.2021.06.015
Guo, W., Wang, J., Li, N., & Wang, L. (2025). The impact of teacher emotional support on learning engagement among college students mediated by academic self-efficacy and academic resilience. Scientific Reports, 15(1), 3670.‏ DOI: 10.1038/s41598-025-88187-xHermans, H. J. M. (1970). A questionnaire measure of achievement motivation. Journal of Applied Psychology, 54(4), 353–363. https://doi.org/10.1037/h0029675
Høstmælingen, A., Bjørnebekk, G., Olseth, A. R., & Sørlie, M. A. (2025). Individual differences in students’ approach and avoidance sensitivity as predictors of academic progression during elementary school. Journal of Educational Psychology.‏ https://doi.org/10.1037/edu0000947
Hung, M. T., Hung, L. C., & Sun, S. (2025). The Impact of Parental Educational Support on Academic Self-Efficacy Among Middle School Students: The Mediating Role of Teacher Support and Enjoyment in Chinese Language Arts. Available at SSRN 5256894.‏ https://doi.org/10.1016/j.actpsy.2025.105508
James, O. O., Mwangi, W., & Ogada, K. (2024). Predicting Learners’ Academic Progression Using Subspace Clique Model in Multidimensional Data. International Journal of Advanced Computer Science & Applications, 15(11).‏ DOI: 10.14569/IJACSA.2024.0151123
Jinks, J. L., & Morgan, V. L. (1999). Children’s perceived academic self‑efficacy: An inventory scale. The Clearing House, 72(4), 224–230. https://doi.org/10.1080/00098655.1999.11478593
Juffer, F., Bakermans-Kranenburg, M. J., & Van IJzendoorn, M. H. (Eds.). (2023). Promoting positive parenting: An attachment-based intervention. Taylor & Francis. https://psycnet.apa.org/record/2007-07584-000
Kasim MA. (2022). Effects of together learning on university students to achievement motivation. A Multidisciplinary Peer Reviewed Journal, 5, 4-81. DOI: 10.17605/OSF.IO/7C5RW
Kickert, R., Meeuwisse, M., Arends, L. R., Prinzie, P., & Stegers-Jager, K. M. (2021). Assessment policies and academic progress: differences in performance and selection for progress. Assessment & Evaluation in Higher Education, 46(7), 1140-1156.‏ DOI:10.1080/02602938.2020.1845607
Liu, Y., Cho, G., & Liu, X. (2025). The influence of positive parenting and positive teacher-student relationships on learning engagement of Korean middle school students-the mediating role of grit. BMC psychology, 13(1), 411.‏ DOI:10.1186/s40359-025-02718-9
Luo, Q., Ahmadi, R., & Izadpanah, S. (2024). Exploring the mediating role of self-efficacy beliefs among EFL university language learners: The relationship of social support with academic enthusiasm and academic vitality. Heliyon, 10(12).‏ https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e33253
Miyanroudi, F. J., Aghajani, S., Moghanlou, A. J., & Karampour, M. (2024). Predicting academic enthusiasm based on social adequacy and parenting styles considering the mediating role of social support in students. Journal of Preventive Counselling, 5(4).‏ 10.22098/JPC.2024.15466.1250
Mosia, M., Egara, F. O., Nannim, F., & Basitere, M. (2025). Bayesian growth curve modelling of student academic trajectories: The impact of individual-level characteristics and implications for education policy. Applied Sciences, 15(3), 1426.‏ DOI:10.3390/app15031426
Sanders, M. R. (2003). Triple P - Positive Parenting Program: A population approach to promoting competent parenting. AeJAMH (Australian e-Journal for the Advancement of Mental Health), 2(3). https://doi.org/10.5172/jamh.2.3.127
Soorgi, C., Ghanifar, M. H., Asadi Yoonesi, M. R., & Ahi, Q. (2020). The effectiveness of emotional self-control on students' academic vitality and academic performance. Quarterly Journal of Child Mental Health, 7(3), 40-52.‏  https://doi.org/10.22055/psy.2025.47064.3268
Tara, L., Susanti, M., & Hidayati, I. (2022). High school students' motivation and engagement in online learning. Journal of Psychological Perspective, 4, 4. DOI:10.47679/jopp.424062022
Vu, T., Meeter, M., Hofman, A., Jansen, B., Magis‐Weinberg, L., van Triest, E., & van Atteveldt, N. (2025). Academic motivation–achievement cycle and the behavioural pathways: A short‐timeframe experiment with manipulated perceived achievement. British Journal of Educational Psychology, 95(2), 683-722.‏ DOI: 10.1111/bjep.12731
Wang, L., & Yu, Z. (2023). Gender-moderated effects of academic self-concept on achievement, motivation, performance, and self-efficacy: A systematic review. Frontiers in Psychology, 14, 1136141.‏ DOI: 10.3389/fpsyg.2023.1136141
Yang, M., Meng, X., & Deris, F. D. (2025). Writing with motivation: To delve into the impacts of modifications in academic materials on learners' motivation, creativity, and writing progress in online instruction. Learning and Motivation, 89, 102086.‏ https://doi.org/10.1016/j.lmot.2024.102086
Yuan, X., Rehman, S., Altalbe, A., Rehman, E., & Shahiman, M. A. (2024). Digital literacy as a catalyst for academic confidence: exploring the interplay between academic self-efficacy and academic procrastination among medical students. BMC Medical Education, 24(1), 1317.‏ DOI:10.1186/s12909-024-06329-7
Zalewski, M., Maliken, A. C., Lengua, L. J., Martin, C. G., Roos, L. E., & Everett, Y. (2023). Integrating dialectical behavior therapy with child and parent training interventions: A narrative and theoretical review. Clinical Psychology: Science and Practice, 30(4), 365–376. https://doi.org/10.1111/cpsp.12363
Zhang, S., Zhao, X., Zhou, T., & Kim, J. H. (2024). Do you have AI dependency? The roles of academic self-efficacy, academic stress, and performance expectations on problematic AI usage behavior. International Journal of Educational Technology in Higher Education, 21(1), 34.‏ DOI:10.1186/s41239-024-00467-0
مطالعات روانشناسی تربیتی
دوره 23، شماره 62
شهریور 1405
صفحه 54-27

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار