ارائه الگوی ساختاری علائم وسواسی جبری بر اساس ذهنی ‏سازی با میانجی‌گری تحمل‏ ناپذیری عدم قطعیت و شفقت به خود در دانش ‏آموزان

نوع مقاله : مقاله علمی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تخصصی روانشناسی، گروه روانشناسی بالینی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.

2 دانشیار، گروه روانشناسی بالینی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.

10.22111/jeps.2025.52848.6057

چکیده

پژوهش حاضر با هدف ارائه الگوی ساختاری علائم وسواسی جبری بر اساس ذهنی‏سازی با میانجی‌گری تحمل‏ناپذیری عدم قطعیت و شفقت به خود در دانش‏آموزان انجام گرفت . این مطالعه از نوع توصیفی-همبستگی بود. جامعه آماری پژوهش شامل تمامی دانش‌آموزان دوره‌های متوسطه اول و دوم شهر کرج در سال تحصیلی 1404-1403 بود . نمونه‌ای متشکل از 397 دانش‌آموز (260 دختر و 137 پسر) با بهره‌گیری از روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه‌های وسواس فکری-عملی کودکان (فوا و همکاران، 2010)، ظرفیت ذهنی‌سازی (دیمیتریویچ و همکاران، 2017)، شفقت به خود (نف و همکاران، 2003) و عدم تحمل بلاتکلیفی (کارلتون و همکاران، 2007) بود. تحلیل داده‌ها با استفاده از روش همبستگی پیرسون و مدل معادلات ساختاری در نرم‌افزارهای SPSS-27 و AMOS-24 انجام شد. یافته‌ها نشان داد ذهنی‌سازی (18/0-=β)، شفقت به خود (50/0-=β) و تحمل‏ناپذیری عدم قطعیت (26/0=β)، اثر مستقیم و معناداری بر علائم وسواسی-جبری داشت (01/0> P). هم‌چنین ذهنی‌سازی بر شفقت به خود (67/0=β) و تحمل‏ناپذیری عدم قطعیت (59/0-=β)، اثر مستقیم و معناداری داشت (01/0> P). در نهایت ذهنی‌سازی از طریق شفقت به خود و تحمل‏ناپذیری عدم قطعیت (49/0-=β) بر علائم وسواسی-جبری اثر غیرمستقیم و معنادار داشت (01/0> P). این نتایج نشان می‌دهد تقویت ظرفیت ذهنی‌سازی و پرورش شفقت به خود در دانش‌آموزان می‌تواند راهبردی مؤثر برای کاهش علائم وسواسی-جبری باشد. براین‏اساس، طراحی برنامه‌های آموزشی مبتنی بر این دو مؤلفه می‌تواند به پیشگیری و ارتقای سلامت روان نوجوانان کمک کند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Presenting a structural model of Obsessive-Compulsive Symptoms based on Mentalization with the mediation of Intolerance of Uncertainty and Self-Compassion in Students

نویسندگان [English]

  • Narjes Ameri 1
  • Fatemeh Hasanlo 1
  • Mahmoud Najafi 2
1 PhD Student in Psychology, Department of Clinical Psychology, Faculty of Psychology and Educational Sciences, Semnan University, Semnan, Iran.
2 Associate Professor, Department of Clinical Psychology, Faculty of Psychology and Educational Sciences, Semnan University, Semnan, Iran.
چکیده [English]

The current study aimed to present a structural model of obsessive-compulsive symptoms based on mentalization, with the mediating roles of intolerance of uncertainty and self-compassion among students. This study employed a descriptive-correlational design. The statistical population included all first- and second-grade high school students in Karaj during the 2024–2025 academic year. A sample of 397 students (260 girls and 137 boys) was selected using a multistage cluster random sampling method. The research instruments included the Children’s Obsessive-Compulsive Inventory (Foa et al., 2010), The Mentalization Scale (Dimitrijević et al., 2017), Self-Compassion Scale (Neff et al., 2003), and Intolerance of Uncertainty Scale (Carleton et al., 2007). Data were analyzed using Pearson correlation and structural equation modeling (SEM) in SPSS-27 and AMOS-24. The findings showed that mentalization (β=−0.18), self-compassion (β=−0.50), and intolerance of uncertainty (β= 0.26) had direct and significant effects on obsessive–compulsive symptoms (P<0.01). Moreover, mentalization had significant direct effects on self-compassion (β=0.67) and intolerance of uncertainty (β=−0.59) (P<0.01). Finally, mentalization indirectly and significantly affected obsessive–compulsive symptoms through self-compassion and intolerance of uncertainty (β=−0.49, P<0.01). These results suggest that enhancing mentalization capacity and fostering self-compassion among students can be effective strategies for reducing obsessive–compulsive symptoms. Accordingly, designing educational programs based on these two components may contribute to the prevention and promotion of adolescents’ mental health.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Intolerance Of Uncertainty
  • Mentalization
  • Obsessive-Compulsive Symptoms
  • Self-Compassion
  • Students

مراجع

ارفعی، اصغر؛ بشارت قراملکی، رباب؛ قلی‌زاده، حسین؛ و حکمتی، عیسی (1390). عدم تحمل بلاتکلیفی: مقایسه بیماران افسرده اساسی با بیماران وسواسی-اجباری. مجله علوم پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تبریز، 33(5)، 22–17. https://mj.tbzmed.ac.ir/fa/Article/7524
پیمان پاک، فائزه؛ کریمی، سارا و عبداللهی، عباس (1403). نقش تعدیل‌گری سرسختی و انعطاف‌پذیری روانشناختی در رابطه با عدم تحمل ابهام و نشانگان افسردگی در دریانوردان. مجله طب دریا، ۶ (۲)، ۱۲۶-۱۳۴. http://jmarmed.ir/article-۱-۴۶۷-fa.html
خسروی، صدالله؛ صادقی، مجید و یابنده، محمدرضا (1392). کفایت روانسنجی مقیاس شفقت خود (SCS). فصلنامه علمی روش‏ها و مدل‏های روانشناختی، 4(13)، 59-47. https://jpmm.marvdasht.iau.ir/article_339.html
رشتبری، علیرضا؛ دیبا، تینا؛ نصیری شرف، فریبا؛ ذوالقدری‌ها، احمد و ساعد، امید (1401). «فقط می‌خواهم مطمئن باشم!»: ویژگی‌های روانسنجی و نقش پیش‌بینی‌کنندگی مقیاس عدم تحمل بلاتکلیفی. مجله روانشناسی و روانپزشکی شناخت، ۹(۵)، ۱14-۱01. http://shenakht.muk.ac.ir/article-1-1662-fa.html
رمضان‏نیا، زهرا؛ زارع، حسین و علیزاده فرد، سوسن (1401). مدل‌یابی روابط ساختاری باورهای وسواسی بر اساس ادراک اجتماعی، ذهنی‏سازی و همدلی با نقش واسطه‏ای تنظیم هیجان. فصلنامه پژوهش در سلامت روانشناختی، 16(۳)، 17-1. http://rph.khu.ac.ir/article-۱-۴۲۸۳-fa.html
سراوانی، ساناز و شیرازی، محمود (1397). نقش باورهای وسواسی و کمال گرایی در تصویر بدنی دانش آموزان دختر پایه سوم دبیرستان‌های شهر زاهدان. مطالعات روانشناسی تربیتی،  15(30)، 167-186. https://doi.org/10.22111/jeps.2018.3618
شیخ‌الاسلامی، علی؛ قدیمی، مریم و رضائی شریف، علی. (1404). اثربخشی آموزش به روش تلفیقی در درس ریاضی بر اشتیاق تحصیلی دانش‌آموزان. مجله مطالعات روانشناسی تربیتی، 22(59)، 190-177. https://jeps.usb.ac.ir/article_9376.html
شیخ‌الاسلامی، علی؛ قمری کیوی، حسین و محمّدی، نسیم. (1395). اثربخشی آموزش خود-دلسوزی شناختی بر خودکارآمدی ادراک شده زنان سرپرست خانوار تحت سرپرستی کمیته امداد امام خمینی (ره). فصلنامه مددکاری اجتاعی، 5(2)، 19-13. URL: http://socialworkmag.ir/article-1-178-fa.html
صفری موسوی، سید سینا؛ صادقی، مسعود و سپهوندی، محمدعلی (1399). ساختار عاملی و ویژگی‌های روان‌سنجی پرسشنامۀ ذهنی‏سازی: یک ابزار خودگزارشی برای ارزیابی ظرفیت ذهنی‏سازی. پژوهش‏های علوم شناختی و رفتاری، 10(1)، 134-123. https://doi.org/10.22108/cbs.2021.127401
عامری، نرجس (1401). روابط ساختاری طرحواره های ناسازگار اولیه با ولع مصرف در افراد وابسته به مواد تحت درمان نگهدارنده با متادون: نقش میانجی شفقت به خود. فصلنامه علمی اعتیادپژوهی، 16(66)، 47-70. http://etiadpajohi.ir/article-1-2828-fa.html
عامری، نرجس و نجفی، محمود (1403). روابط ساختاری ناگویی هیجانی و گرایش به رفتارهای پرخطر در نوجوانان: نقش میانجی انعطاف پذیری روان شناختی. مجله روانشناسی، 2(28)، 151-142. http://www.iranapsy.ir/Article/45546/FullText
علمردانی صومعه، سجاد؛ نریمانی، محمد؛ میکائیلی، نیلوفر و بشرپور، سجاد (1396). مقایسه‌ی عدم تحمل بلاتکلیفی و تنظیم هیجان در افراد مبتلا به اختلال وسواس فکری-عملی و عادی.  مطالعات روان‌شناختی، 13(2)، 94-77. https://doi.org/10.22051/psy.2017.5878
گرده پادوک، عاطفه؛ محمدی، نوراله و رحیمی، چنگیز (1402). مقایسه درهم آمیختگی فکر-عمل و شفقت خود در افراد با الگوهای مختلف نشانه‌های اختلال وسواس-اجباری و عادی. روان‏شناسی بالینی، 15(1)، 11-1. https://doi.org/10.22075/jcp.2023.28536.2538
محمودی حمیدی، شیوا؛ مهری نژاد، سید ابوالقاسم و معاضدیان، آمنه (1402). نقش میانجی شفقت به خود در رابطه ذهنی‌سازی و خوردن هیجانی در زنان دچار اضافه وزن. رویش روان شناسی، 12(۶)، 59-68. http://frooyesh.ir/article-۱-۴۶۱۷-fa.html
نورائی، نیما؛ گودرزی، محمدعلی؛ افلاک‌سیر، عبدالعزیز (۱۴۰۳). نقش میانجی ذهنی‌سازی و خودتنظیمی هیجانی در رابطه بین ترومای کودکی و افکار خودکشی. روان‌شناسی بالینی، ۲(۱۶)، 25-13. https://doi.org/10.22075/jcp.2024.33846.2880
هیبتی، عالیه؛ آهی، قاسم و شریف زاده، غلامرضا (1396). ویژگی‌های روانسنجی و ساختار عاملی پرسشنامه وسواس فکری–عملی نسخه کودکان (OCI-Y) بر روی دانش‌آموزان دوره متوسطه اول (راهنمایی) شهر بیرجند. مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند، ۲۴ (۲)، ۱4۶-۱3۶. http://journal.bums.ac.ir/article-۱-۲۰۶۵-fa.html
References
Abramovitch, A., Duncan, B., Schuyler, M., & Geller, D. A. (2024). The psychosocial and educational burden of obsessive-compulsive disorder in youth. Journal of affective disorders, 367, 678–685. https://doi.org/10.1016/j.jad.2024.09.022
American Psychiatric Association (2022). Diagnostic And Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed., text rev.). American Psychiatric Publishing.
Bateman, A., & Fonagy, P. (2016). Mentalization-Based Treatment for Personality Disorders: A Practical Guide. Oxford University Press.
Berger, K. S. (2018). The developing person through childhood and adolescence (11th ed.). Worth Publishers.
Boland, R. J., Verduin, M. L., & Ruiz, P. (Eds.). (2022). Kaplan & Sadock’s Synopsis of Psychiatry (12th ed.). Wolters Kluwer.
Calkins, A. W., Berman, N. C., & Wilhelm, S. (2013). Recent Advances in Research on Cognition and Emotion in OCD: A Review. Current Psychiatry Reports, 15(5), 357. https://doi.org/10.1007/s11920-013-0357-4
Carleton, R. N. (2016). Into the unknown: A Review and Synthesis of Contemporary Models Involving uncertainty. Journal of Anxiety Disorders, 39, 30–43. https://doi.org/10.1016/j.janxdis.2016.02.007
Carleton, R. N., Norton, M. A., & Asmundson, G. J. (2007). Fearing The Unknown: A Short Version of The Intolerance of Uncertainty Scale. Journal of Anxiety Disorders, 21(1), 105–117. https://doi.org/10.1016/j.janxdis.2006.03.014
Chase, T. E., Chasson, G. S., Hamilton, C. E., Wetterneck, C. T., Smith, A. H., & Hart, J. M. (2019). The Mediating Role of Emotion Regulation Difficulties in the Relationship Between Self-Compassion and OCD Severity in a Non-Referred Sample. Journal of Cognitive Psychotherapy, 33(2), 157–168. https://doi.org/10.1891/0889-8391.33.2.157
De Rossi, E., Imperatori, C., Sciancalepore, F., Prevete, E., Maraone, A., Canevelli, M., Tarsitani, L., Pasquini, M., Farina, B., & Bersani, F. S. (2024). Childhood Trauma, Mentalization and Obsessive Compulsive Symptoms in a Non-Clinical Sample: A Mediation Analysis Study. Clinical Neuropsychiatry, 21(3), 195–204. https://doi.org/10.36131/cnfioritieditore20240305
Dimitrijević, A., Hanak, N., Altaras Dimitrijević, A., & Jolić Marjanović, Z. (2018). The Mentalization Scale (MentS): A Self-Report Measure for the Assessment of Mentalizing Capacity. Journal of Personality Assessment, 100(3), 268–280. https://doi.org/10.1080/00223891.2017.1310730
Dugas, M. J., Freeston, M. H., & Ladouceur, R. (1997). Intolerance of Uncertainty and Problem Orientation in Worry. Cognitive Therapy and Research, 21(6), 593-606. https://doi.org/10.1023/A:1021890322153
Eichholz, A., Schwartz, C., Meule, A., Heese, J., Neumüller, J., & Voderholzer, U. (2020). Self-Compassion and Emotion Regulation Difficulties in Obsessive-Compulsive Disorder. Clinical Psychology & Psychotherapy, 27(5), 630–639. https://doi.org/10.1002/cpp.2451
Foa, E. B., Coles, M., Huppert, J. D., Pasupuleti, R. V., Franklin, M. E., & March, J. (2010). Development And Validation of a Child Version of the Obsessive Compulsive Inventory. Behavior Therapy, 41(1), 121–132. https://doi.org/10.1016/j.beth.2009.02.001
Fonagy, P., & Allison, E. (2014). The Role of Mentalizing and Epistemic Trust in the Therapeutic Relationship. Psychotherapy, 51(3), 372–380. https://doi.org/10.1037/a0036505
Freeston, M. H., Rhéaume, J., Letarte, H., Dugas, M. J., & Ladouceur, R. (1994). Why Do People Worry? Personality and Individual Differences, 17(6), 791–802. https://doi.org/10.1016/0191-8869(94)90048-5
Goodwin, A. M., & Luchner, A. F. (2023). Mentalized Affectivity as a Mediator Between Two Forms of Narcissism and Self-Compassion. Psychoanalytic Psychology, 40(4), 320–327. https://doi.org/10.1037/pap0000470
İnanç, L., & Altıntaş, M. (2018). Are Mentalizing Abilities and Insight Related to the Severity of Obsessive-Compulsive Disorder. Psychiatry investigation, 15(9), 843–851. https://doi.org/10.30773/pi.2018.05.02.2
Jansen, M., Overgaauw, S., & De Bruijn, E. R. A. (2020). Social Cognition and Obsessive-Compulsive Disorder: A Review of Subdomains of Social Functioning. Frontiers in Psychiatry, 11, 118. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2020.00118
Kaçar-Başaran, S., Gökdağ, C. (2025). From Self-Compassion to Obsessive-Compulsive Symptoms: The Mediator Role of Intolerance of Uncertainty. Curr Psychol, 44, 2375–2384. https://doi.org/10.1007/s12144-025-07324-x
Kullgard, N., Persson, P., Möller, C., Falkenström, F., & Holmqvist, R. (2013). Reflective Functioning in Patients with Obsessive–Compulsive Disorder (OCD) – Preliminary Findings of a Comparison Between Reflective Functioning (RF) In General And OCD-Specific Reflective Functioning. Psychoanalytic Psychotherapy, 27(2), 154–169. https://doi.org/10.1080/02668734.2013.795909
Kumpasoğlu, G. B., Saunders, R., Campbell, C., Nolte, T., Montague, R., Pilling, S., Leibowitz, J., & Fonagy, P. (2025). Mentalizing, Epistemic Trust and Interpersonal Problems in Emotion Regulation: A Sequential Path Analysis Across Common Mental Health Disorders and Community Control Samples. Journal of Affective Disorders, 372, 502–511. https://doi.org/10.1016/j.jad.2024.12.050
مطالعات روانشناسی تربیتی
دوره 23، شماره 61
اردیبهشت 1405
صفحه 164-133

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار