رابطه اعتیاد به گوشی هوشمند با تعلل‌ورزی تحصیلی و فرسودگی تحصیلی با میانجی‌گری خودکارآمدی تحصیلی در دانش‌آموزان

نوع مقاله : مقاله علمی

نویسندگان

استادیار، گروه روانشناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

10.22111/jeps.2026.47536.5625

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تبین رابطه اعتیاد به گوشی هوشمند با تعلل‌ورزی تحصیلی و فرسودگی تحصیلی با میانجی گری خودکارآمدی تحصیلی در دانش‌آموزان مقطع متوسطه اول شهرستان مهر انجام شد. پژوهش حاضر از نوع توصیفی- همبستگی بود. جامعه آماری شامل دانش‌آموزان مقطع متوسطه اول شهرستان مهر بود که تعداد آن‌ها 426 نفر در سال تحصیلی 1402-1401بوده است. نمونه آماری با برحسب جدول مورگان و با شیوه نمونه‌گیری در دسترس تعداد نمونه 200 نفر برآورد گردید. ابزار گردآوری داده‌ها شامل پرسشنامه‌های تعلل‌ورزی تحصیلی سولومون و راث بلوم (1984)، پرسشنامه فرسودگی تحصیلی سالما آرو و نا آتانن (2005)، پرسشنامه وابستگی به موبایل کو (2009) و پرسشنامه خودکارآمدی تحصیلی جینکز و مورگان (1999) بوده است. داده‌ها با استفاده از نرم افزار AMOS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته‌ها نشان داد اعتیاد به گوشی هوشمند بر خودکارآمدی تحصیلی دارای اثر مستقیم و منفی و بر تعلل‌ورزی تحصیلی و فرسودگی تحصیلی اثری ندارد. همچنین اعتیاد به گوشی هوشمند از طریق میانجی‌گری خودکار آمدی تحصیلی بر تعلل‌ورزی تحصیلی و فرسودگی تحصیلی دارای اثر غیرمستقیم می‌باشد.در نتیجه با افزایش خودکارآمدی تحصیلی می‌توان اثرات منفی اعتیاد به گوشی هوشمند بر تعلل‌ورزی تحصیلی و فرسودگی تحصیلی را کاهش داد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The relationship between smartphone addiction with academic procrastination and academic burnout by the mediation of academic self-efficacy in students

نویسندگان [English]

  • Elahe Aslami
  • Fahimeh Rajabi
  • Akram Malekzadeh
Assistant Professor, Department of Psychology, Payame Noor University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

The present study was conducted with the aim of explaining the relationship between smartphone addiction with academic procrastination and academic burnout by the mediation of academic self-efficacy in first secondary students of Mohr city. The current research was of a descriptive-correlation type. The statistical population included first secondary students of Mohr city, whose number was 426 in 2022-2023. The statistical sample was estimated to be 200 people according to Morgan's table and with the available sampling method. Data collection tools included the academic procrastination questionnaires of Solomon and Roth Bloom (1984), the academic burnout questionnaire of Salmela-Aro & Näätänen (2005), the mobile phone dependence questionnaire of Koo (2009) and the academic self-efficacy questionnaire of Jinks and Morgan (1999). Data were analyzed using AMOS software. The findings showed that smartphone addiction has a direct and negative effect on academic self-efficacy and has no effect on academic procrastination and academic burnout. Also, smartphone addiction has an indirect effect on academic procrastination and academic burnout through the mediation of academic self-efficacy. As a result, by increasing academic self-efficacy, the negative effects of smartphone addiction on academic procrastination and academic burnout can be reduced.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Smartphone addiction
  • academic procrastination
  • academic burnout
  • academic self-efficacy

مراجع

افشاری، علی، اسمعیلی، احمد، و خنجرخانی، مسعود. (1404). نقش فعالیت عالی شناختی ذهن و فرسودگی تحصیلی در پیش‌بینی خلاقیت دانش‌آموزان مدارس تیزهوشان. مطالعات روانشناسی تربیتی، 22(58)، 23-1.‎ 10.22111/jeps.2025.38799.4583
بدری گرگری، رحیم، مصرآبادی، جواد، پلنگی، مریم، و فتحی، رحیمه. (1391). ساختار عاملی پرسشنامه فرسودگی تحصیلی با استفاده از تحلیل عاملی تاییدی در دانش آموزان متوسطه. اندازه گیری تربیتی، 3(7)، 163-180.
جمالی، مکیه و نوروزی، آزیتا و طهماسبی، رحیم. (1392). عوامل موثر بر خودکارآمدی تحصیلی و ارتباط آن با موفقیت تحصیلی در دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی بوشهر سال ۹۲-۱۳۹۱، مجله ایرانی آموزش در علوم پزشکی، دوره: 13، شماره: 8.
جوکار، بهرام و  دلاور پور، محمدآقا. (1386). رابطه تعلل‌ورزی آموزشی با اهداف پیشرفت. اندیشه های نوین تربیتی، پاییز و زمستان، 3 و 4، 80-61.
حاتم زاده عربی، الهام، ایزدی، صمد و هاشمی، سهیلا. (1394). مقایسه عملکرد تحصیلی و خودکارآمدی تحصیلی دانش آموزان دوزبانه و تک زبانه دوره ابتدایی. پژوهش در برنامه ریزی درسی (دانش و پژوهش در علوم تربیتی-برنامه ریزی درسی)، 12(17 (پیاپی 44))، 63-75.
خزاعی، طیبه، سعادت جو، سیدعلیرضا، شبانی، مجید، صنوبری، محمد و بازیان، محسن. (1392). بررسی شیوع وابستگی به موبایل و ارتباط آن با عزت نفس دانشجویان. دانش و تندرستی در علوم پایه پزشکی. مجله دانش و تندرستی، 8(4)، 156-162.
دهقانی. (1396). بررسی ارتباط روان‌رنجورخویی، تعلل‌ورزی و اعتیاد به اینترنت با پیشرفت تحصیلی در دانش‌آموزان دختر. مطالعات روانشناسی تربیتی، 14(26)، 63-84.‎  10.22111/jeps.2017.3244
رحمانی، زانیار و امانی، احمد. (1404). بررسی رابطه فرسودگی تحصیلی با اعتیاد به اینترنت از طریق واسطه‌گری الگوی ارتباط همنوایی در دانش آموزان متوسطه دوم. پژوهش های روانشناسی اجتماعی, 15(57), 137-152.‎ https://doi.org/10.22034/spr.2025.481564.2002
گنجه‌ای، نسرین و باباپور خیرالدین، جلیل. (1404). رابطه خودکارآمدی و اعتیاد به اینترنت با اهمال کاری تحصیلی نوجوانان به واسطه خودتنظیمی. برنامه درسی و آموزش یادگیرنده محور 4 (1)، 120-107.  10.22034/cipj.2025.65524.1215
References
Al-Barashdi, H., Bouazza, A., & Jabur, N. (2015). Smartphone addiction among university undergraduates: a literature review. Journal of Scientific Research and Reports, 4(3), 210-225. DOI: 10.9734/JSRR/2015/12245
Amez, S., & Baert, S. (2020). Smartphone use and academic performance: A literature review. International Journal of Educational Research, 103, 101618. https://doi.org/10.1016/j.ijer.2020.101618
Bakker, A. B., & Demerouti, E. (2007). The Job Demands–Resources model: State of the art. Journal of Managerial Psychology, 22(3), 309–328. https://doi.org/10.1108/02683940710733115
Bandura, A., & Wessels, S. (1997). Self-efficacy (pp. 4-6). Cambridge: Cambridge University Press. http://www.des.emory.edu/mfp/BanEncy.html
Chen, C., Shen, Y., Xiao, F., Ni, J., & Zhu, Y. (2023). The effect of smartphone dependence on learning burnout among undergraduates: the mediating effect of academic adaptability and the moderating effect of self-efficacy. Frontiers in Psychiatry, 14, 1155544. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2023.1155544
Choi, S. W., Kim, D. J., Choi, J. S., Ahn, H., Choi, E. J., Song, W. Y., ... & Youn, H. (2015). Comparison of risk and protective factors associated with smartphone addiction and Internet addiction. Journal of behavioral addictions, 4(4), 308-314. https://doi.org/10.1556/2006.4.2015.043
Fiorilli, C., De Stasio, S., Di Chiacchio, C., Pepe, A., & Salmela-Aro, K. (2017). School burnout, depressive symptoms and engagement: Their combined effect on student achievement. International Journal of Educational Research, 84, 1-12. https://doi.org/10.1016/j.ijer.2017.04.001
Fook, C. Y., Narasuman, S., Abdul Aziz, N., & Tau Han, C. (2021). Smartphone usage among university students. Asian Journal of University Education (AJUE), 7(1), 282-291. https://ir.uitm.edu.my/id/eprint/53696
Geng, J., Han, L., Gao, F., Jou, M., & Huang, C. C. (2018). Internet addiction and procrastination among Chinese young adults: A moderated mediation model. Computers in Human Behavior, 84, 320-333. https://doi.org/10.1016/j.chb.2018.03.013
Gokçearslan, S., Mumcu, F. K., Haslaman, T., & Cevik, Y. D. (2016). Modelling smartphone addiction: The role of smartphone usage, self-regulation, general selfefficacy and cyberloafing in university students. Computers in Human Behavior, 63, 639–649. https://doi.org/10.1016/j.chb.2016.05.091
Gonçalves, S. P., & Santos, J. V. D. (2022). Smartphone Use Side-by-Side with Burnout: Mediation of Work–Family Interaction and Loneliness. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(11), 6692.
https://doi.org/10.3390/ijerph19116692
Gong, L., & Liu, Q. (2023). Mobile Phone Addiction and Sleep Quality: The Mediating Role of Anxiety and the Moderating Role of Emotion Regulation. Behavioral Sciences, 13(3), 250.
https://doi.org/10.3390/bs13030250
Hao, Z., Jin, L., Huang, J., Lyu, R., & Cui, Q. (2021). Academic burnout and problematic smartphone use during the covid-19 pandemic: the effects of anxiety and resilience. Frontiers in Psychiatry, 12, 725740. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2021.725740
Hen, M., & Goroshit, M. (2014). Academic procrastination, emotional intelligence, academic self-efficacy, and GPA: A comparison between students with and without learning disabilities. Journal of learning disabilities, 47(2), 116-124. https://doi.org/10.1177/0022219412439325
Jinks, J., & Morgan, V. (1999). Children's perceived academic self-efficacy: An inventory scale. The clearing house, 72(4), 224-230. https://doi.org/10.1080/00098659909599398
Kandemir, M. (2014). The predictors of academic procrastination: Responsibility, attributional styles regarding success/failure, and beliefs in academic self-efficacy. Egitim ve Bilim, 39(171). https://doi.org/10.15390/ES.2014.1221
Khoury, J. M., Couto, L. F. S. C., Santos, D. D. A., Drumond, J. P. S., Malloy-Diniz, L., Albuquerque, M. R., ... & Duarte Garcia, F. (2019). Bad choices make good stories: The impaired decision-making process and skin conductance response in subjects with smartphone addiction. Frontiers in psychiatry, 73. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2019.00073
Klassen, R. M., & Kuzucu, E. (2009). Academic procrastination and motivation of adolescents in Turkey. Educational psychology, 29(1), 69-81. https://doi.org/10.1080/01443410802478622
Koo, H. Y. (2009). Development of a cell phone addiction scale for Korean adolescents. Journal of Korean Academy of Nursing, 39(6), 818-828.  https://doi.org/10.4040/jkan.2009.39.6.818
Kong, L.N., Yang, L., Pan, Y.N., & Chen, S.Z. (2021). Proactive personality, professional selfefficacy and academic burnout in undergraduate nursing students in China. Journal of Professional Nursing, 37 (4), 690–695. https://doi.org/10.1016/j.profnurs.2021.04.003
Lee, J., Cho, B., Kim, Y., & Noh, J. (2015). Smartphone addiction in university students and its implication for learning. In Emerging issues in smart learning (pp. 297-305). Springer Berlin Heidelberg. https://doi.org/10.1007/978-3-662-44188-6_40
Nahidi, M., Ahmadi, M., Bordbar, M. R. F., Morovatdar, N., Khadem-Rezayian, M., & Abdolalizadeh, A. (2024). The relationship between mobile phone addiction and depression, anxiety, and sleep quality in medical students. International Clinical Psychopharmacology, 39(2), 70-81.   DOI: 10.1097/YIC.0000000000000517
Newzoo. (2018). Global mobile market report.
Njim, T., Mbanga, C. M., Tindong, M., Fonkou, S., Makebe, H., Toukam, L., ... & Kika, B. (2019). Burnout as a correlate of depression among medical students in Cameroon: a cross-sectional study. BMJ open, 9(5), e027709. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2018-027709
Odaci, H. (2011). Academic self-efficacy and academic procrastination as predictors of problematic internet use in university students. Computers & Education, 57(1), 1109-1113. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2011.01.005
Ozhan, M.B.(2021). Academic self-efficacy and school burnout in university students: assessment of the mediating role of grit. Curr. Psychol, 40 (9), 4235–4246. https://doi.org/10.1007/s12144-021-02023-9
Pew Research Center. (2015). U.S. Smartphone use in 2015. Retrieved from http://www.pewinternet.org/2015/04/01/us-smartphone-use-in-2015.
Roeser, R. W., Eccles, J. S., & Sameroff, A. J. (1998). Academic and emotional functioning in early adolescence: Longitudinal relations, patterns, and prediction by experience in middle school. Development and psychopathology, 10(2), 321-352.  https://doi.org/10.1017/S0954579498001631
Rothblum, E. D., Solomon, L. J., & Murakami, J. (1986). Affective, cognitive, and behavioral differences between high and low procrastinators. Journal of counseling psychology, 33(4), 387.  https://doi.org/10.1037/0022-0167.33.4.387
Rozgonjuk, D., Kattago, M., & Täht, K. (2018). Social media use in lectures mediates the relationship between procrastination and problematic smartphone use. Computers in Human Behavior, 89, 191-198. https://doi.org/10.1016/j.chb.2018.08.003
Salmela-Aro, K., Kiuru, N., Leskinen, E., & Nurmi, J. E. (2009). School burnout inventory (SBI) reliability and validity. European journal of psychological assessment, 25(1), 48-57. https://doi.org/10.1027/1015-5759.25.1.48
Salmela-Aro, K., & Näätänen, P. (2005). School Burnout Inventory (SBI) [Database record]. APA PsycTests.
https://doi.org/10.1037/t01336-000
Samaha, M., & Hawi, N. S. (2016). Relationships among smartphone addiction, stress, academic performance, and satisfaction with life. Computers in human behavior, 57, 321-325. https://doi.org/10.1016/j.chb.2015.12.045
Solomon, L. J., & Rothblum, E. D. (1984). Academic procrastination: Frequency and cognitive-behavioral correlates. Journal of counseling psychology, 31(4), 503. https://doi.org/10.1037/0022-0167.31.4.503
Stockman, J. A. (2010). Burnout and Suicidal Ideation among US Medical Students Dyrbye LN, Thomas MR, Massie FS, et al (Mayo Clinic, Rochester, MN; Univ of Alabama School of Medicine, Birmingham; et al). Ann Intern Med, 149: 334-341, 2008. https://doi.org/10.7326/0003-4819-149-5-200809020-00008
Tanil, C. T., & Yong, M. H. (2020). Mobile phones: The effect of its presence on learning and memory. PloS one, 15(8), e0219233. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0219233
Torres, J. & Solberg, S. (2015). Role of selfefficacy, stress, social integration, family support in Latino college student persistence and health. Journal of Vocational Behavior, 59 (1), 53-63. DOI: 10.1006/jvbe.2000.1785
Wu, F., & Fan, W. (2017). Academic procrastination in linking motivation and achievement-related behaviours: A perspective of expectancy-value theory. Educational Psychology, 37(6), 695-711. https://doi.org/10.1080/01443410.2016.1202901
Xie, Y. J., Cao, D. P., Sun, T., & Yang, L. B. (2019). The effects of academic adaptability on academic burnout, immersion in learning, and academic performance among Chinese medical students: a cross-sectional study. BMC Medical Education, 19, 1-8.  https://doi.org/10.1186/s12909-019-1640-9
Zhao, X., Wang, H., Ma, Z., Zhang, L., & Chang, T. (2025). Smartphone addiction and academic procrastination among college students: a serial mediation model of self-control and academic self-efficacy. Frontiers in Psychiatry, 16, 1572963.  https://doi.org/10.3389/fpsyt.2025.1572963
Zhang, C. H., Li, G., Fan, Z. Y., Tang, X. J., & Zhang, F. (2021). Mobile phone addiction mediates the relationship between alexithymia and learning burnout in Chinese medical students: a structural equation model analysis. Psychology Research and Behavior Management, 455-465. https://doi.org/10.2147/PRBM.S304635
ZipDo. (2025). Nomophobia statistics: ZipDo education reports 2025. Retrieved February 7, 2026, from https://zipdo.co/nomophobia-statistics/
مطالعات روانشناسی تربیتی
دوره 23، شماره 62
شهریور 1405
صفحه 26-1

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار