تبیین رفتارهای شهروندی تحصیلی بر اساس سرمایه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی با میانجی‌گری توانمندی‌های منش

نوع مقاله : مقاله علمی

نویسندگان

1 دکترای روان‌شناسی تربیتی، گروه روانشناسی تربیتی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.

2 استادیار، گروه علوم تربیتی و روانشناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

10.22111/jeps.2026.51267.5942

چکیده

هدف این پژوهش، تبیین رفتارهای شهروندی تحصیلی بر اساس سرمایه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی با توجه به نقش واسطه‌ای توانمندی‌های منش بود. این پژوهش ازنظر روش‌شناسی، توصیفی-همبستگی بود. جامعه آماری شامل کلیه دانشجو-معلمان دانشگاه فرهنگیان یزد در سال تحصیلی 1403-1402 بود. حجم نمونه 360 نفر در نظر گرفته شد که به روش نمونه‌گیری خوشه‌ای انتخاب شدند و از این تعداد 352 نفر در پژوهش شرکت کردند. ابزارهای اندازه‌گیری پژوهش شامل پرسشنامه‌های سرمایه فرهنگی (CCQ)، سرمایه اجتماعی خانواده (FSCQ)، سرمایه اقتصادی خانواده (FECS)، رفتار شهروندی تحصیلی (ACBs) و توانمندی‌های منش (BST) بودند. جهت تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از نرم‌افزارهای SPSS26 و AMOS نیز استفاده شد. یافته‌ها نشان داد که سرمایه اجتماعی (27/0β =) و توانمندی‌های منش(45/0β =) به‌طور مستقیم رفتارهای شهروندی تحصیلی دانشجویان را پیش‌بینی می‌کنند، در حالی‌که سرمایه فرهنگی (14/0-β =) تأثیری منفی و در آستانه معناداری داشت و سرمایه اقتصادی (005/0-β =)پیش‌بینی‌کننده معناداری نبود. همچنین نتایج بوت‌استرپ نشان داد سرمایه اجتماعی (05/0P <)از طریق میانجی‌گری توانمندی‌های منش اثر غیرمستقیم مثبت و معناداری بر رفتارهای شهروندی تحصیلی دارد، اما اثرهای غیرمستقیم سرمایه اقتصادی و سرمایه فرهنگی (05/0P >) از طریق این میانجی معنادار به دست نیامدند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که توانمندی‌های منش مهم‌ترین عامل تبیین‌کننده رفتارهای شهروندی تحصیلی است و سرمایه اجتماعی، هم به‌صورت مستقیم و هم غیرمستقیم، نقش مؤثری در شکل‌گیری این رفتارها دارد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Explaining Academic Citizenship Behaviors Based on Economic, Social, and Cultural Capital with the Mediation of Character Strengths

نویسندگان [English]

  • Alireza Sharifi Ardani 1
  • Fatemeh Yavari 2
  • Faride sadat Sajjadipour 2
  • Khadijeh Noorani Bayatian 2
1 PhD in Educational Psychology, Department of Educational psychology, Faculty of psychology and Educational Science, Shiraz University, Shiraz, Iran.
2 Assistant professor, Department of Education and Psychology, Payame Noor University (PNU), Tehran, Iran.
چکیده [English]

The purpose of this study was to explain academic Citizenship behaviors based on economic, social, and cultural capital, considering the mediating role of character strengths. This research was descriptive-correlational in terms of methodology and based on structural equation modeling (SEM). The statistical population included all student-teachers of Farhangian University in Yazd during the 2023-2024 academic year. The sample size was determined to be 360 students, selected through a cluster sampling method, with 352 students ultimately participating in the study. The measurement instruments included the Cultural Capital Questionnaire (CCQ), the Family Social Capital Questionnaire (FSCQ), the Family Economic Capital Scale (FECS), the Academic Civic Behaviors Scale (ACBs), and the Character Strengths Questionnaire (BST). Data analysis was conducted using SPSS 26 and AMOS software. The results showed that social capital (β = 0.27) and character strengths (β = 0.45) directly predicted students’ academic citizenship behaviors, while cultural capital (β = -0.14) had a negative effect approaching significance, and economic capital (β = -0.005) was not a significant predictor. Moreover, the bootstrap analysis indicated that social capital (p < 0.05) had a significant positive indirect effect on academic citizenship behaviors through the mediation of character strengths. In contrast, the indirect effects of economic and cultural capital (p > 0.05) through this mediator were not significant. The findings suggest that character strengths are the most influential factor in explaining academic citizenship behaviors, and that social capital contributes significantly to the formation of such behaviors both directly and indirectly.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Character strengths
  • academic civic behavior
  • family social capital
  • economic capital
  • cultural capital

مراجع

اکبری، نرگس. (1393). سنجش رابطه سرمایه اجتماعی خانواده و شهروندی فعال جوانان مجرد 18-32 سال شهر تهران. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه الزهرا (س).
آبداری تفتی، فاطمه.، تولاّئی، مهدی.، و شریفی اردانی، علیرضا. (1402). تبیین رضایت زناشویی بر اساس سرمایۀ فرهنگی با توجه به نقش واسطه‌ای سرمایۀ اجتماعی و سرمایۀ روان‌شناختی در بین معلمان شهر یزد. فصل‌نامه پژوهش‌های کاربردی روان‌شناختی، 14(3), 121-142. doi: 10.22059/japr.2023.332270.644043
آزادی ده بیدی فاطمه، خرمائی فرهاد. (1401). تبیین رفتارهای اخلاقی تحصیلی: نقش صفات منشی و جو اخلاقی مدرسه. نشریه پژوهش‌های تربیتی. ۱۱ (۴۵): ۱۸۳-202.http://erj.khu.ac.ir/article-1-1047-fa.html
جوان مجرد، عبدالناصر.، شیخی فینی، علی‌اکبر.، زینلی پور، حسین.، و ابوالقاسمی، عباس. (1401). نقش سرمایه‌های اجتماعی و روان‌شناختی در پیش‌بینی اشتیاق تحصیلی در دانشجویان دانشگاه گیلان. مطالعات روانشناسی تربیتی، 19(45)، 41-28. 41-28. doi: 10.22111/jeps.2021.6567
حاجلو، نادر.، رسول‌زاده، بهزاد.، و جعفری، رباب. (1395). رابطه بین وابستگی به موبایل، سرمایه روان‌شناختی، سرمایه اجتماعی و راهبردهای کنار آمدن در دانشجویان. پژوهشنامه تربیتی، 12(49)، 81-98.https://journals.iau.ir/article_532488.html
 خلیفه سلطانی، مرضیه.، قربان جهرمی، رضا.، نیکوفر، مرتضی.، و جعفری، سعید. (1403). نقش واسطه‌ای مسئولیت‌پذیری فردی و اجتماعی در ارتباط بین سرمایه اجتماعی با نوع‌دوستی دانش‌آموزان. مطالعات روانشناسی تربیتی، 21(53)، -.
سفیری، خدیجه.، کمالی، افسانه.، و مصلح، نرجس خاتون. (1394). بررسی رابطه سرمایه اجتماعی خانواده و مشارکت دینی با هویت دینی نوجوانان. مجله جامعه‌شناسی ایران، 15،3‏،162-198.http://www.jsi-isa.ir/article_20977.html
شربتیان، محمدحسن.، و اسکندری، زهرا. (1396). تحلیل جامعه‌شناختی شاخص‌های سرمایه فرهنگی و عوامل مؤثر بر آن (مطالعه موردی: دانشجویان دختر دانشگاه‌های پیام نور و آزاد اسلامی قاین)، فصلنامه مطالعات فرهنگی-اجتماعی خراسان، 38 (11)، 57-84.https://www.farhangekhorasan.ir/article_13892.html
شریفی اردانی، علیرضا.، اثنان عشریه، مرضیه.، شریفی اردانی، الهام.، دشت آبادی، معصومه.، و آبداری تفتی، فاطمه. (1401). تبیین علی مهارت اجتماعی فرزندان بر اساس سرمایه اقتصادی با توجه به نقش واسطه‌ای سرمایه اجتماعی خانواده در بین والدین دانش آموزان مقطع ابتدایی شهر یزد، نشریه روانشناسی اجتماعی، 10(64)، 95-110.https://journals.iau.ir/article_694140.html
شریفی اردانی، علیرضا.، و خرمائی، فرهاد. (1401). رابطه‌ سرمایه اجتماعی و فرهنگی والدین با مهارت‌های اجتماعی فرزندان: نقش واسطه‌ای سبک‌های والدین در برخورد با هیجانات منفی کودکان. پژوهش‌های روانشناسی اجتماعی، 12(45), 121-142.
شریفی اردانی، علیرضا.، سجادی پور،  فریده سادات.، یاوری،  فاطمه.، شریفی اردانی،  الهام.، و اکرمی ابرقوئی، غلام رضا. (1404). بررسی ویژگی‌های روان‌سنجی نسخه فارسی آزمون کوتاه توانمندی‌های منش در نمونه ایرانی. فصل‌نامه پژوهش‌های کاربردی روانشناختی، (انتشار  الکترونیک)، -. doi: 10.22059/japr.2025.355895.644557
گل پرور، محسن. (1389). بررسی نقش اخلاق تحصیلی، عدالت و بی‌عدالتی آموزشی در رفتارهای شهروندی تحصیلی دانشجویان. نوآوری‌های مدیریت آموزشی (اندیشه‌های تازه در علوم تربیتی)، 5 (20) ، 25-41.https://sid.ir/paper/356704/fa
میرمرادزهی، مهرداد.، بصیری نیا، علی.، و جناآبادی، حسین. (1404). بررسی تاثیر نابرابری اقتصادی بر عملکرد شناختی هیجانی و رفتار سیاسی دانشجویان دانشگاه سیستان و بلوچستان. مطالعات روانشناسی تربیتی، ,-.https://jeps.usb.ac.ir/article_9414.html
References
Ariani, D. W. (2013). The relationship between employee engagement, organizational citizenship behavior, and counterproductive work behavior. International Journal of Business Administration, 4(2), 46.http://dx.doi.org/10.5430/ijba.v4n2p46
Basu, E., Pradhan, R. K., & Tewari, H. R. (2017). Impact of organizational citizenship behavior on job performance in Indian healthcare industries: The mediating role of social capital. International Journal of Productivity and Performance Management, 66(6), 780-796.https://doi.org/10.1108/IJPPM-02-2016-0048
Bhugra, D., Watson, C., & Ventriglio, A. (2021). Migration, cultural capital and acculturation. International review of psychiatry (Abingdon, England), 33(1-2), 126–131.https://doi.org/10.1080/09540261.2020.1733786
Bogler, R., & Somech, A. (2021). Psychological capital, team resources and organizational citizenship behavior. In Leadership and Supervision (pp. 257-275). Routledge.https://psycnet.apa.org/doi/10.1080/00223980.2019.1614515
Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. In J. Richardson (Editor), Handbook of Theory and ‎Research for‏ ‏Sociology of Education. Greenwood, New York. 241-258.‎https://www.ucg.ac.me/skladiste/blog_9155/objava_66783/fajlovi/Bourdieu%20The%20Forms%20of%20Capital%20_1_.pdf
Coleman, J. S. (1990). Commentary: Social Institutions and Social Theory. American Sociological Review, 55(3), 333.https://www.jstor.org/stable/2095759
Duh-Leong, C., Dreyer, B. P., Huang, T. T., Katzow, M., Gross, R. S., Fierman, A. H., ... & Yin, H. S. (2021). Social capital as a positive social determinant of health: a narrative review. Academic pediatrics, 21(4), 594-599.https://doi.org/10.1016/j.acap.2020.09.013
Feng, S., & Tan, C. Y. (2024). Toward conceptual clarity for digital cultural and social capital in student learning: Insights from a systematic literature review. Humanities and Social Sciences Communications, 11(1), 1-15.https://doi.org/10.1057/s41599-023-02519-8
Gore, J. S., Kiefner, A. E., & Combs, K. M. (2012). Personality predictors of academic citizenship behavior. Journal of Applied Social Psychology, 42, 2433–2456.https://doi.org/10.1111/j.1559-1816.2012.00948.x
Hair Jr, J. F., Hult, G. T. M., Ringle, C. M., & Sarstedt, M. (2021). A primer in partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM). Sage Publications.https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-030-80519-7_1
Hale, J., Irish, A., Carolan, M., Clark, J. K., Inwood, S., Jablonski, B. B., & Johnson, T. (2023). A systematic review of cultural capital in US community development research. Journal of Rural Studies, 103, 103113.https://doi.org/10.1016/j.jrurstud.2023.103113
Hosokawa, R., & Katsura, T. (2017). A longitudinal study of socioeconomic status, family processes, and child adjustment from preschool until early elementary school: the role of social competence. Child and Adolescent Psychiatry and Mental Health, 11(1).https://doi.org/10.1186/s13034-017-0206-z
Kassim, J., & Hutagalung, F. D. (2020). Socioeconomic Status (Ses) Differences In Preschoolers’ Social Skills. Journal of Nusantara Studies (JONUS), 5(2), 303-328.https://doi.org/10.24200/jonus.vol5iss2pp303-328
Khliefat, A., Chen, H., Ayoun, B., & Eyoun, K. (2021). The impact of the challenge and hindrance stress on hotel employees interpersonal citizenship behaviors: psychological capital as a moderator. International Journal of Hospitality Management, 94, 102886.https://doi.org/10.24200/jonus.vol5iss2pp303-328
Kizos, T., Plieninger, T., Iosifides, T., García-Martín, M., Girod, G., Karro, K., … Budniok, M.-A. (2018). Responding to Landscape Change: Stakeholder Participation and Social Capital in Five European Landscapes. Land, 7(1), 14.https://www.mdpi.com/2073-445X/7/1/14#
Knorst, J. K., Tomazoni, F., Sfreddo, C. S., Vettore, M. V., Hesse, D., & Ardenghi, T. M. (2022). Social capital and oral health in children and adolescents: a systematic review and meta‐analysis. Community Dentistry and Oral Epidemiology, 50(6), 461-468.https://doi.org/10.1111/cdoe.12714
Kumar, K., Bakhshi, A., & Rani, E. (2009). Linking the Big Five personality domains to Organizational Citizenship Behavior. International Journal of Psychological Studies, 1(2), 73–81.http://dx.doi.org/10.5539/ijps.v1n2p73
Leephaijaroen, S. (2016). Effects of the big-five personality traits and organizational commitments on organizational citizenship behavior of support staff at Ubon Ratchathani Rajabhat University, Thailand. Kasetsart Journal of Social Sciences, 37(2), 104–111.https://doi.org/10.1016/j.kjss.2015.03.002
Macfarlane, B., & Burg, D. (2018). Rewarding and recognising academic citizenship. Project report, Leadership Foundation for Higher Education, 1-40.http://dx.doi.org/10.1080/13600800701457863
Magro‐Montañés, B., Pabón‐Carrasco, M., Romero‐Castillo, R., Ponce‐Blandón, J. A., & Jiménez‐Picón, N. (2024). The relationship between neighborhood social capital and health from a biopsychosocial perspective: A systematic review. Public Health Nursing.http://dx.doi.org/10.1111/phn.13323
Paydar, F., & Salehi, M. (2017). The Role of Cultural Capital in Organization Citizenship Behavior (Case Study: Islamic Azad University of Mahmudabad). Rev. Eur. Stud., 9, 130.http://dx.doi.org/10.5539/res.v9n2p130
Peterson, C., & Seligman, M. E. (2004). Character strengths and virtues: A handbook and classification (Vol. 1). Oxford University Press.https://doi.org/10.1176/appi.ajp.162.4.820-a
Peterson, C., Park, N., & Castro, C. A. (2011). Assessment for the US army comprehensive soldier fitness program: The global assessment tool. American Psychologist, 66(1), 10.https://psycnet.apa.org/buy/2011-00087-003
Proyer, R. T. (2021). Positive Psychology. In: Shackelford, T.K. Weekes-Shackelford, V.A. (eds) Encyclopedia of Evolutionary Psychological Science. Springer, Cham.
Putnam, R. (2000). Bowling alone. New York, NY: Simon and Schuster.
Ramli, Y., Soelton, M., Suprapto, Ali, A. J. (2020). Implementing Transformational Leadership to Cope with the Implication of Millennial Workforce, PalArch’s Journal of Archaeology of Egypt/Egyptology PJAEE, 17(5). 52-68.
Rava, J., Hotez, E., & Halfon, N. (2023). The role of social capital in resilience among adolescents with adverse family environments. Current Problems in Pediatric and Adolescent Health Care, 101436.https://doi.org/10.1016/j.cppeds.2023.101436
Rohman, F., Noermijati, N., Soelton, M., & Mugiono, M. (2022). Model Altruism in Improving Organizational Performance in Social Welfare Institutions Ministry of Social Affairs of the Republic of Indonesia. Cogent Business & Management, 9(1), 2151678.https://doi.org/10.1080/23311975.2022.2151678
Rohman, F., Noermijati, N., Soelton, M., & Mugiono, M. (2023). The Role of Quality Assurance in Improving the Distribution of Organizational Performance. Uncertain Supply Chain Management, 11(1), 237–248.https://doi.org/10.1080/23311975.2022.2151678
Sharma, M., Gaur, V., & Saxena, S. (2023). The influence of individual personality characteristics on the manifestation of Organizational Citizenship Behavior. Journal for ReAttach Therapy and Developmental Diversities, 5(2), 184–190.https://doi.org/10.53555/jrtdd.v5i2.2570
Soelton, M. (2023). How Did It Happen: Organizational Commitment and Work-Life Balance Affect Organizational Citizenship Behavior? JDM (Jurnal Dinamika Manajemen), 14(1), 149-164.http://dx.doi.org/10.15294/jdm.v14i1.41493
Teng, Y., & Cosier, M. E. (2024, May). Influences of cultural capital and internationalization on global competence in higher education: a systematic literature review. In Frontiers in Education (Vol. 9, p. 1397642). Frontiers Media SA.https://doi.org/10.3389/feduc.2024.1397642
Todorović, D., & Jovanović, D. (2025). Teacher's organizational citizenship behavior in the context of personality traits, well-being and employment uncertanity. Work, 80(4), 1769-1781.
Van Dick, R., Wagner, U., Stellmacher, J., Christ, O., & Tissington, P. A. (2005). To be (long) or not to be (long): Social identification in organizational contexts. Genetic, social, and general psychology monographs, 131(3), 189-218.https://doi.org/10.3200/MONO.131.3.189-218
Vanhove, A. J., Harms, P. D., & DeSimone, J. A. (2016). The abbreviated character strengths test (ACST): A preliminary assessment of test validity. Journal of personality assessment, 98(5), 536-544https://www.tandfonline.com/author/DeSimone%2C+Justin+A
Zubair, A., Kamal, A., & Artemeva, V. (2018). Gender differences in character strengths, social competence, and peer relations among Pakistani and Russian university students. Pakistan Journal of Psychological Research, 607-626.https://pjpr.scione.com/newfiles/pjpr.scione.com/152/152-PJPR_1.pdf
Zugravu-Soilita, N., Kafrouni, R., Bouard, S., & Apithy, L. (2021). Do cultural capital and social capital matter for economic performance? An empirical investigation of tribal agriculture in New Caledonia. Ecological Economics, 182, 106933.https://doi.org/10.1016/j.ecolecon.2020.106933
مطالعات روانشناسی تربیتی
دوره 23، شماره 62
شهریور 1405
صفحه 132-108

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار