نقش واسطه‌ای انگیزش یادگیری در پیش‌بینی پیشرفت تحصیلی بر‌اساس راهبردهای شناختی و فراشناختی دانش‌آموزان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه روان شناسی دانشگاه پیام نور

چکیده

به‌منظور پیش‌بینی پیشرفت تحصیلی بر‌اساس راهبردهای یادگیری شناختی و فراشناختی با توجه به نقش واسطه‌ای انگیزش یادگیری، طی یک پژوهش همبستگی، از جامعة آماری دانش‌آموزان پایة اول متوسطة شهر همدان که تعداد آنان 8300 نفر بود، 368 نفر به روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای چند‌مرحله‌ای انتخاب شدند و به پرسشنامه‌های راهبردهای یادگیری کرمی (1384) و انگیزش پیشرفت در یادگیری رضابخش (1373) پاسخ دادند و معدل کل نمرات آن‌ها به‌عنوان ملاک پیشرفت تحصیلی گرفته شد. داده‌ها با استفاده از شاخص‌های مرکزی و پراکندگی توصیف شدند و به‌وسیلة آزمون‌های آماری ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل مسیر بر‌اساس مراحل بارون و کنی (1986) تجزیه‌و‌تحلیل شدند. نتایج بین راهبردهای شناختی و فراشناختی ضریب همبستگی مثبت معنی‌داری را نشان داد. همچنین نتایج نشان داد، ضرایب رگرسیون پیشرفت تحصیلی به انگیزش یادگیری و انگیزش یادگیری به راهبردهای فراشناختی معنی‌دار بود؛ بنابراین، می‌توان دریافت که انگیزش یادگیری نقش واسطه‌ای در پیش‌بینی پیشرفت تحصیلی بر‌اساس راهبردهای فراشناختی ایفا می‌کند؛ از‌این‌رو، می‌توان نتیجه‌گیری کرد که با بهبود راهبردهای فراشناختی می‌توان انگیزش یادگیری دانش‌آموزان را بالا برد و پیشرفت تحصیلی آن‌ها را ارتقا بخشید

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Intermediary Role of Learning Motivation in Predicting Academic Achievement Based on the Students’ Cognitive and Metacognitive Strategies

نویسنده [English]

  • Nasrollah Erfani
چکیده [English]

Considering the intermediary role of learning motivation, a correlational research was conducted to predict academic achievement based on cognitive and metacognitive learning strategies. Out of 8300 first grade high school students in the city of Hamadan as the study population, 368 students were selected via random multistage cluster sampling technique. They answered karami’s (2005) Questionnaire of Learning Strategies and Rezabakhsh’s (1994) Questionnaire of Achievement Motivation in Learning and their total mean score was considered as the criterion for academic achievement. The data were described using measures of central tendency and variability and analyzed by calculating Pearson correlation coefficient and running multiple regression analysis via path analysis according to Baron and Kenny’s (1986) analytic procedures. The results showed a positive significant coefficient correlation among cognitive and metacognitive strategies. Furthermore the results demonstrated that regression coefficients of academic achievement to learning motivation and learning motivation to metacognitive strategy were statistically significant. So the perception could be that learning motivation has a mediator role in predicting academic achievement according to metacognitive strategies. Therefore it can be concluded that through improving metacognitive strategies, the students’ learning motivation can be increased and consequently their academic achievement will be promote.

کلیدواژه‌ها [English]

  • "learning strategies"
  • "cognitive strategy"
  • "metacognitive strategy"
  • "learning motivation"
  • "academic achievement"

منابع و مآخذ

1.باعزت، فرشته (1376). بررسی تأثیر آموزش راهبردهای یادگیری در حافظة کودکان عقب‌ماندة ذهنی خفیف. فصلنامة روان‌شناسی، 4، 330-348.

2.بخشی، حمید؛ امجدی، زهرا؛ آخوندی، حمید‌ (1390). بررسی عوامل مؤثر در انگیزش تحصیلی از دیدگاه دانشجویان. طرح پژوهشی، دانشگاه علوم‌پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی رفسنجان.

3.بیابانگرد، اسماعیل (1384). رابطة میان عزت نفس، انگیزة پیشرفت و پیشرفت تحصیلی در دانش­آموزان سال سوم دبیرستان‌های تهران. مجلة مطالعات روان‌شناختی، 4 و 5، 5-18.

4.پرویز، کوروش (1384). بررسی راهبردهای شناختی و فراشناختی با میزان موفقیت تحصیلی دانش‌آموزان شهری و روستایی مقطع متوسطه. پایان‌نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی.

5.پیرکمالی، محمدعلی؛ مؤمنی‌مهموئی، حسین؛ پاکدامن، مجید (1392). بررسی رابطة بین سطح خودکارآمدی معلمان علوم تجربی با انگیزش، نگرش و پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان پایة پنجم ابتدایی. پژوهش در برنامه‌ریزی درسی، 10، 123-135.

6.تنهای‌رشوانلو، فرهاد و حجازی، الهه‌ (1388). ارتباط ادراک از سبک فرزندپروری والدین با انگیزش تحصیلی و پیشرفت تحصیلی در دانش‌آموزان دبیرستانی. مجلة دانشور رفتار، 39، 1-14.

7.حسینی، طیبه؛ ترابی، سیدسعید؛ شایان، نسرم؛ اسماعیل‌پور، مهدی؛ عاشوری، جمال (1394). مقایسة تأثیر آموزش مبتنی بر وب و راهبردهای یادگیری شناختی و فراشناختی بر پیشرفت تحصیلی و خودکارآمدی دانشجویان پرستاری دانشگاه آزاد اسلامی واحد پیشوا. مجلة بین‌رشته‌ای یادگیری مجازی در علوم پزشکی، 2، 1-47.

8.خداپناهی، محمدکریم؛ باعزت، فرشته؛ حیدری، محمود؛ شهیدی، شهریار (1379). بررسی نقش راهبردهای شناختی و انگیزشی در پیشرفت تحصیلی و کاهش مشکلات روان‌شناختی دانشجویان. مجلة روان‌شناسی، 16، 331-346.

9.خدیوی، اسدالله؛ وکیلی‌مفاخری، افسانه (1390). رابطة بین انگیة پیشرفت، منبع کنترل، خودپنداره و پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان سال اول متوسطة نواحی پنج‌گانة تبریز. مجلة علوم تربیتی، 13، 45-66.

10.دستا، مهدی (1389). نقش اهداف پیشرفت و راهبردهای خودتنظیمی در عملکرد حل مسائل ریاضی و عملکرد ریاضی دانش‌آموزان پایة اول دبیرستان شهر یزد. پایان‌نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت معلم تهران.

11.رسولی‌خورشیدی، فاطمه؛ کدیور، پروین؛ صرامی، غلامرضا؛ تنها، زهرا (1392). رابطة فراشناخت، اهداف پیشرفت و راهبردهای مطالعه با پیشرفت تحصیلی. مجلة مطالعات روان‌شناسی تربیتی، 18، 103-122.

12.رضابخش، حسین (1373). بررسی انگیزش پیشرفت در یادگیری و آموزش و عوامل وابسته به آن در دانشجویان دانشگاهای دولتی ایران. رسالة دکتری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تحصیلات تکمیلی و تحقیقات عالی.

13.رضاخانی، سیمین‌دخت (1386). بررسی انگیزة درونی و بیرونی پیشرفت تحصیلی دانشجویان رشته‌های مختلف دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودهن. فصلنامة اندیشه‌های تازه در علوم‌تربیتی، 2، 85-106.

14.رضایی، اکبر؛ سیف، علی‌اکبر (1384). نقش باورهای انگیزشی، راهبردهای یادگیری و جنسیت در عملکرد تحصیلی. فصلنامة تعلیم و تربیت، 21، 44-86.

15.سعید، نسیم؛ علی‌نژاد، مهرانگیز؛ گودرزی، ماندانا (1394). اثربخشی آموزش راهبردهای شناختی، فراشناختی بر آمادگی یادگیری خودراهبر دانشجویان. مجلة بین‌رشته‌ای یادگیری مجازی در علوم پزشکی، 1، 39-47.

16.سیف، علی‌اکبر؛ مصرآبادی، جواد (1382). مقایسة اثربخشی آموزش راهبردهای یادگیری بر یادداری، درک مطلب و سرعت خواندن. فصلنامة تعلیم و تربیت، 74، 37-54.

17.سیف،علی‌اکبر (1379). روان‌شناسیپرورشی. تهران: آگاه.

18.صوفی، صلاح؛ گنجی، حمزه (1392). تدوین مدل ساختاری برای پیش‌بینی پیشرفت تحصیلی از طریق عزت نفس کلّی، خودپندارة تحصیلی، راهبردهای یادگیری خودتنظیم و انگیزش تحصیلی خودمختار. مجلة مطالعات روان‌شناسی تربیتی، 18، 143-166.

19.عرفانی، نصراله (1389). روان‌شناسی شناختی و فراشناختی پیشرفت تحصیلی. همدان: فراگیران سینا.

20.عرفانی، نصراله (1391). آموزش گام‌به‌گام مهارت‌های مطالعه. همدان: فراگیر هگمتانه.

21.عطار خامنه، فاطمه؛ سیف، علی‌اکبر‌ (1388). تأثیر آموزش راهبردهای یادگیری مطالعة فراشناختی بر انگیزش و پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان. پژوهشنامة مطالعات روان‌شناسی تربیتی، 9، 57-74.

22.فردانش، هاشم (1388). مبانینظریتکنولوژیآموزشی. تهران: سمت.

23.قدم‌پور، عزت‌اله؛ سرمد، زهره (1382). نقش باورهای انگیزشی در رفتار کمک‌طلبی و پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان. مجلةروان‌شناسی، 26، 112-126.

24.قدم‌پور، عزت‌اله؛ ویسکرمی، حسن‌علی؛ علائی‌خرایم، رقیه (1394). رابطة باورهای انگیزشی (خودکارآمدی تحصیلی، انگیزش تحصیلی و اضطراب آزمون) با پیشرفت تحصیلی. مجلة مطالعات روان‌شناسی تربیتی، 21، 105-126.

25.کاظمی‌سلطانی‌سامانی، سجاد (1390). اثربخشی آموزش راهبرد فراشناختی بر خودکارآمدی تحصیلی و عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان. پایان‌نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.

26.کجباف، محمد باقر، مولوی، حسین؛ شیرازی تهرانی، علی‌رضا (1382). بررسی رابطة باورهای انگیزشی و راهبردهای یادگیری خودتنظیمی با عملکرد تحصیلی.  تازه‌های علوم شناختی، 1، 27-33.

27.کرمی، ابوالفضل (1384). تدوین ابزار سنجش راهبرهای یادگیری و مطالعه و تعیین رابطة آن با پیشرفت تحصیلی. مجلة روان‌شناسی، 36، 399-411.

28.لطفی‌عظیمی، افسانه؛ ابراهیمی‌قوام، صغری (1394). سبک‌های انگیزش و پیشرفت تحصیلی: نقش واسطه‌ای خودپنداشت تحصیلی. روان‌شناسی تحولی: روان‌شناسان ایرانی، 43، 247-257.

29.متولی، سیدمحمد (1376). بررسی تاثیر آموزش راهبردهای فراشناختی بر خواندن، درک مطلب و سرعت یادگیری دانش‌آموزان کلاس‌های اول دبیرستان دخترانة شهرستان فردوس. پایان‌‌نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبایی.

30.محمدی‌درویش‌بقال، فاطمه؛ حاتمی، حمیدرضا، اسدزاده، حسن؛ احدی، حسن (1392). بررسی تأثیر آموزش راهبردهای خودتنظیمی (شناختی و فراشناختی) بر باورهای انگیزشی (انگیزش تحصیلی، خودکارآمدی، اضطراب آزمون) دانش‌آموزان دبیزستان. فصلنامة روان‌شناسی تربیتی، 27، 49-66.

31.مشهدی‌میقانی، فریده (1375). بررسی تأثیر آموزش مهارت‌های مطالعه بر درک مطلب و سرعت خواندن دانش‌آموزان دختر مقاطع راهنمایی و متوسطه. پایان‌نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.

32.معصومی، علی‌مدد (1386). مقایسة تأثیر آموزش راهبردهای شناختی و فراشناختی و ترکیبی بر میزان یادگیری دانشجویان رشتة آموزش ابتدایی در درس رسانه‌های آموزشی مقطع کاردانی مرکز تربیت معلم شهید رجایی قزوین. پایان‌نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبایی.

33.ملکی، بهرام (1384). تأثیرآموزشراهبردهایشناختیوفراشناختیبرافزایشیادگیریویادداریمتوندرسیمختلف. فصلنامةتازههایعلومشناختی، 3، 42-50.

34.هادیان، مهدی (1388). رابطة اهداف پیشرفت، راهبردهای فراشناختی و خودناتوان‌سازی با پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان دبیرستانی شهر طبس. پایان‌نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.

35.یوسفی، علی‌رضا؛ قاسمی، غلام‌رضا؛ فیروزنیا، سمانه (1388). ارتباط انگیزش تحصیلی با پیشرفت تحصیلی دانشجویان پزشکی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان. مجلة ایرانی آموزش در علوم پزشکی، 1، 79-85.